Yepyeni bir ülkeye adım atmak, fırtınadan çıkıp sığınacak hakiki bir liman bulmak gibidir. İnsanın kaybettiği o güveni yeniden kurduğu o ‘yeni hayat’ sadece yeni bir şehir görmek değil, korkusuzca uyandığı ilk sabah, kendi dilini gizlemeden yürüdüğü ilk sokak ve sırtını tarafsızca dayayabileceği tarafsız bir hukukla başlar.
Yolun ilk adımı bir bavulla atılır belki ama insanı doğup büyüdüğü evi ve sokakları terk ettirip yollara düşüren şey, o bavuldan çok daha ağırdır: Adaletsizlik. Bir insanın kendi ana dilini konuşurken başını öne eğmek zorunda kaldığı, varoluşsal bir güvensizliğe mahkûm edildiği yerde yaşam zaten anlamını yitirmiştir. İşte sığınılan o topraklarda asıl aranan; yalnızca fiziki bir sığınak değil, kaybedilen o insani onurun hukuken yeniden güvenceye kavuşmasıdır.
Nitekim Almanya Anayasası’nın (Grundgesetz) ilk maddesi, "İnsan onuru dokunulmazdır ve devlet bunu korumakla yükümlüdür" der. Üçüncü maddesi ise inancı, dili, kimliği veya düşüncesi ne olursa olsun herkesin kanun önünde eşit olduğunu, hiçbir ayrımcılığa uğramayacağını hükme bağlar. Bu metin, II. Dünya Savaşı sonrası çöken insani değerlerin ardından, bireyin devlet otoritesi karşısındaki özerkliğini ve hukuki kişiliğini (Rechtssubjekt) yeniden inşa etme iradesidir.
Düşünür Hannah Arendt’in mültecilik deneyiminden süzülerek dile getirdiği ‘‘En temel insan hakkı, haklara sahip olma hakkıdır." tespiti tam da bu hukuki zırhın önemini özetler. İnsanın dili ve kimliği varoluşsal bir güvenceden yoksun bırakıldığında; kanun maddelerinde yazan ‘eşitlik’ kâğıt üstünde kalmış kof bir vaatten öteye geçemez.
Gerçek bir hukuk sistemi ile onun içi boşaltılmış "görüntüsü" arasındaki hayati çizgi tam da burada çekilir. Hukuk, kanun kitaplarındaki süslü maddeler değil; sokakta günlük yaşamın çıplak gerçekliğinde nasıl karşılık bulduğudur. Bir insanın hakkı gasp edildiğinde, bir çocuk ana dilinde eğitim imkânlarından mahrum kaldığında ya da bir toplum kendi geleceğini tartıştığında; engellerle karşılaşıyorsa adalet yalnızca kâğıt üzerindeki bir kurgudan ibarettir. George Orwell’ in o meşhur tespiti geçerlidir: "Bütün hayvanlar eşittir, ama bazı hayvanlar diğerlerinden daha eşittir."
Birileri çıkıp ısrarla aynı masalı anlatabilir: "Geçmişte yaşanan zorluklar geride kaldı. Artık önüne bak." Oysa kuralların yalnızca zayıfları bağladığı, güçlülerin ise basıp geçtiği bir çifte standart sürüyorken, o devir gerçekten kapanmış sayılabilir mi? Bir kesime hak görülenin bir başkasına yasak kılındığı, yalnızca ihtiyaç duyulduğunda hatırlandığı bir düzende; vaat edilen eşitlik de koca bir illüzyondan ibarettir.
Masada başlayıp rafa kaldırılan barış nutuklarına kaç kez tanık olduk, sayısını unuttuk. Kuzey İrlanda’daki Hayırlı Cuma Anlaşması’nın mimarlarından George Mitchell boşuna söylememişti: ‘‘Masayı devirmek kolaydır; zor olan, fikirlerin cezaevi tehdidi olmadan konuşulabileceği güven zeminini korumaktır.’’
28 Şubat 2015’te Dolmabahçe Mutabakatı bir gecede rafa kaldırıldı. Bu tür tarihsel sözleşmelerin hiçe sayıldığı bir vasatta, anayasal güvenceden yoksun barış söylemleri, soyut bir güvenceye dayanmadıkça topluma güven veremez. AİHM kararlarına rağmen siyasetçilerin, yazarların ve düşünürlerin zindanlarda tutulduğu bir iklimde samimi bir adaletten söz etmek imkânsızdır. Hukuki bir demokrasi eyalet sisteminden özerkliğe, yerel yönetimlerin güçlendirilmesinden ‘Özgür Kürdistan’ fikrine kadar her düşünce tartışılabilmesini gerektirir. Fikirlerin parmaklıklarla susturulduğu bir yerde toplumsal barış kurulamaz. Nitekim çürük kütükten sağlam bina çıkmayacağı gibi, geçmişle yüzleşmeyen toplumlar da aydınlığa eremez.
Tüm bunlar soyut birer teorileri değil; doğrudan kendi bedenimde taşıdığım çıplak hakikattir. Ana dilini ve insan onurunu savunduğu için saldırıya uğrayan, kaburgaları kırılan ve sığındığı karakolda "Saldırganların arkası güçlü, şikâyetini çekmezsen can güvenliğin kalmaz" denilerek tehdit edilen bir insanın tecrübesidir bu.
Albert Camus’un belirttiği gibi insan, onurunun çiğnendiği yerde teslim olmayı reddeden varlıktır. İnsanın varoluşsal kavgası da tam olarak budur: Sadece biyolojik olarak hayatta kalmak değil; insana yakışır şekilde, eğilip bükülmeden, biat etmeden, onuruyla yaşayabilmek.
Ben korkak bir insanım… O dilsiz duvarların arasında, o zindanlarda hangi ağır süreçlerden geçtiğimi sadece ben ve o dilsiz duvarlar bilir. Şimdi oturduğu sıcak köşeden "Geçti gitti, hâlâ neyden korkuyorsun?" diye akıl verenlere tek bir soru bırakıyorum:
Siz hiç kendi evinizde yabancı olmanın, kendi dilinizde susmak zorunda kalmanın ne demek olduğunu bilir misiniz?
Nasrettin Hoca’nın dediği gibi; ‘‘Damdan düşenin hâlinden ancak damdan düşen anlar…’’ En çok da, ışığını kaybetmemiş, kalpleri çürümemiş ve göğsünde hâlâ bir vicdan taşıyabilenler.
Bu yazıdaki görüşler tamamen yazarın şahsına münhasırdır; RûpelNews'in yayın politikasıyla bağdaşabilir veya farklılık gösterebilir. Kurumumuz içerikten sorumluluk kabul etmez.
