Nijadperestiya li dijî kurdan: 'Xalek kor a ku tê paşguhkirin'

RûpelNews - Di hevpeyvîna xwe ya ji bo rojnameya almanî taz re, damezrînerên Pena-Ger Beybûn Şeker û Soniya Alkiş, bal kişandin ser wê yekê ku her çend nîqaşên li ser nijadperestiyê li Almanyayê bi gelemperî li ser cihêkariya almanên spî li dijî koçberan disekinin jî, rêxistinên nijadperest û cihêkar di nav civakên koçber bi xwe de jî hene; bi taybetî, pêşdaraziyên li dijî kurd, êzidî û hin kêmîneyên din di nav civakên tirk, ereb an jî koçberên din de tên dîtin.

Hevpeyvîna ku di taz de hatiye weşandin wiha ye:

taz: Xanim Şeker, hûn vê dawiyê li kolanê rastî êrîşê hatin.

Beybûn Şeker: Belê, bûyer êvara 21ê Gulanê qewimî. Ez li kêleka tirimbêla xwe sekinîbûm, bi hevalên xwe re bi telefonê diaxivîm. Di wê gavê de, sê jin ku dihat texmînkirin ji eslê ereb bûn û serpoş li xwe kiribûn, hatin ba min û li ber min sekinîn. Dibe ku wan ji dûr ve bihîstibû ku ez bi kurdî diaxivim. Wan bi erebî ji min pirsî, 'Tu kurd î?' Min bersiv da, 'Çima?' Jinan bi erebî gotin ku kurd 'beraz' in û ku em hemû 'siyonîst' in. Min ji wan re got ku ev gotinên nijadperest in. Her tişt pir zû qewimî: jina yekem li serê min xist, û her duyên din jî tevlî bûn, dest pê kirin li pişta min bixin. Min xwe parast û di vê pêvajoyê de destê min birîndar bû.

taz: Gelo ev cara yekem bû ku ev tişt qewimî?

Şeker: Na. Ez berê jî gelek caran rastî êrîşên nijadperest hatime. Gelek caran wek 'kesekî bêwelat' an jî 'serêşî' hatime binavkirin. Nijadperestiya dij kurd di nav civakên koçberan de pir belav e. Ev xaleke kor e ku civaka piran spî nabîne.

Soniya Alkiş: Li Almanyayê, tenê axaftina li ser nijadperestiyê bi serê xwe têkoşînek e. Lêbelê, nijadperestî ne tenê ji civaka piran-spî tê; avahiyên nijadperest di nav koçberan de jî hene. Pêwîst e ev bên eşkerekirin. Lêbelê, paşxaneya dîrokî û dînamîkên van avahiyan li Almanyayê pir caran nayên zanîn.

"Înkara ziman, çand û dîrokê"

taz: Rêgezîriya dij kurd çi ye bi rastî?

Alkiş: Rêgezîriya dij-Kurd bi rêya mekanîzmayên bêqîmetkirinê dixebite. Înkar kirina hebûna Kurdan, jêbirina wan, û afirandina wêneyekî dijminane yê wan hêmanên wê yên bingehîn in. Ew redkirina ziman, çand û dîroka kurdan dihewîne. Ev yek jî, di encamê de, bi xwe re şêweyek jêbirinê tîne.

Şeker: Armanca me li vir ne ew e ku em bi awayekî komî mirovên ku wekî bi eslê xwe Ereb an Tirk têne dîtin sûcdar bikin. Ji ber ku em jî, mirovên ku di nav qalibên ramanên nijadperest de hatine civakîkirin in. Mînak, em rastî pêşdaraziyên li dijî kêmneteweya Ezidiyan tên. Ev pêşdarazî heta dikevin nav malên me jî; hinek wan wekî 'şeytanperest' an 'bêbawer' bi nav dikin. Divê em bi biryardî li dijî van vegotinan derkevin, pêşdaraziyan kêm bikin û hişmendî û hestiyariya hevpar a li hemberî hev xurt bikin.

Nîjadperestiya dij kurd di damezrandina Pena-Ger de rolek lîst

taz: Vê nîjadperestiya di nav koçberan de çawa di damezrandina Pena-Ger de rolek lîst?

Şeker: Sedema herî girîng mirina Hogir Alay bû, penaberê kurd ê ku li navendeke penaberan li Kuselê jiyana xwe ji dest da. Bi awayekî fermî, bûyer wekî xwekuştin hate binavkirin. Lêbelê, beriya mirina wî, Alay şert û mercên ne mirovane yên li navendê rexne kiribû, lê xebatkarên navendê nîgeraniyên wî ciddî negirtibûn. Ew her wiha rastî nijadperestiya dij kurd hatibû. Gelek kesên ku serî li me dane, di bin bandora nijadperestiya dij kurd an dij Êzîdî de mane. Mînak, Hozan Roj li Leipzigê tenê ji ber ku bi Kurdî diaxivî, bi kêrê hatibû êrîşkirin. Gelek kes gotinên wekî 'Tu kurd î, em naxwazin ti eleqeya me bi te re hebe' an jî 'Tu bi rastî ne di bin zordestiyê de yî; divê tu vegerî Tirkiyeyê' dibihîzin.

Gelo nîjadperestî di nav saziyan de jî çêdibe?

taz: Gelo hûn nîjadperestiyê di saziyên fermî de jî dibînin?

Şeker: Di hin rewşan de, erê. Di bûyereke de, kesekî ku di xizmetên civakî de dixebitî ku dihat bawerkirin ji eslê tirk e, yan biryarên ku ji aliyê Ofîsa Federal a Koç û Penaberan (BAMF) ve hatibûn şandin di wextê xwe de negihandin, yan jî avêtin çopê. Di bûyereke din de, di dema hevpeyvînekê de li BAMFê, wergerekî kurdî gotinên penaberêyekî êzîdî şaş wergerandin. Sedema vê yekê ew bû ku penaberê hikûmeta Herêma Kurdistanê rexne kiribû ji ber ku parastineke têrker peyda nekiribû.

"Me di sê salan de şêwirmendî da zêdetirî 4,600 kesan"

taz: Gelo hûn tenê şêwirmendiyê didin kurd û êzidiyan?

Şeker: Na. Em navendeke şêwirmendiyê ya online in ku li seranserê Almanyayê ji bo penaberan kar dike. Em xizmetan bi gelek zimanên, di nav de kurdî jî, pêşkêş dikin. Piraniya pirsnameyan ji penaberên kurd û êzidî yên ji Îran, Tirkiye, Sûriye û Iraqê tên. Lêbelê, em her wiha şêwirmendiyê didin kesên ji Ukrayna, Efxanistan û gelek welatên din. Me di nêzîkî sê salan de xizmetên şêwirmendiyê dane zêdetirî 4,600 kesan. Carinan em rojê 30 pirsan werdigirin, û carinan jî tenê pênc. Me sê hefte berê ofîsa xwe li Oldenburgê vekir. Wekî din, em kampanyayên hişyariya giştî dimeşînin û beşdarî pêvajoyên siyasî dibin. Em di demên dawî de ji bo Bundestagê hatin vexwendin da ku li ser pêşnûmeqanûna ku mafê êzîdiyan ji bo beşdarbûna rûniştinên parlamenê diparêze, şahidiya pisporiyê bikin.

Pena-Ger çawa tê fînanse kirin?

taz: Pena-Ger çawa tê fînanse kirin?

Şeker: Em her du jî bi awayekî dilxwazî dixebitin. Em tora xwe ya wergeran li seranserê Almanyayê bi rêya bexşan û grantên projeyan fînanse dikin.

"Divê dewlet xizmetên şêwirmendiyê pêşkêşî penaberan bike"

taz: Ma ne berpirsiyariya dewletê ye ku xizmetên şêwirmendiyê yên têrker pêşkêşî penaberan bike?

Alkiş: Bê guman wisa ye. Lêbelê, dema ku dor tê ser binpêkirina mafên mirovan a ku her ku diçe zêde dibe, dewlet gelek baş birêxistinkirî ye. Dema mirov li geşedanên dîrokî û yên niha dinêre, wisa xuya nake ku mirov bikaribe bêyî avakirina xeteke hevgirtinê ya alternatîf û berdewam li dijî vê yekê pêşve biçe. Dema me Pena-Ger damezrand, ji sala 2024an û pê de kêmkirina budceyê di warê şêwirmendiya koçberiyê de hatibû plankirin. Niha jî, ji sala 2027an û pê de kêmkirinên bi heman rengî ji bo warê şêwirmendiya penaberiyê ya serbixwe di rojevê de ne.

Îro herî zêde çi tişt penaberan nîgeran dike?

taz: Niha yên bi we dişêwirin we herî zêde bi kîjan pirsgirêkan re mijûl in?

Şeker: Xetereya deportasyonê û hevpeyvînên li BAMFê hîn jî fikarên sereke ne. Wekî din, tedbîrên nû û tundtir ên ku ji aliyê Sîstema Penaberiyê ya Hevpar a Ewropayê ve hatine danîn û di 12ê Hezîranê de ketin meriyetê, di nav penaberan de dibin sedema fikarên mezin.