Helebce… Dema ku ezmên mirineke bi bihna sêvan barand
Îro 38 sal di ser re derbas dibin, mezintirîn tawana qirkirinê ya sedsala bîstan e. Di sibeha 16’ê Adara 1988’an de, bajarê Helebce, lê li ser ewreke reş û bihneke xerîb ku dişibiya "sêv" û "sîr"; bihneke jehrî ku di nava çend xulekan de jiyana bi hezaran kesan ji nav bir.
RûpelNews - Di rojeke wiha de ji bihara 1988’an de, di dema şerê Iraq û Îranê de, balafirên rejîma Baas a Iraqê ya wê demê êrîşên giran birin ser bajêr. Bi saetan bajêr bi tevlîheviyeke kujer a gaza xerdel, sarîn bombebaran kirin.
Ev êrîş beşek ji operasyonên "Enfal"ê yên navdar bû. Li gorî şahidên bûyerê û raporên navdewletî, herî kêm 5000 kes di cih de şehîd bûn, ku piraniya wan jin, zarok û pîr bûn. Her wiha zêdetirî 10,000 kesên din jî bi birînên kûr, korbûn û nexweşiyên penceşêrê man, ku hîn jî bandora wan li ser xelkê bajêr berdewam dike.
Dîmenên ku ji bîr nabin
Wêneya "Omer Xawer", ew zilamê ku derguşa xwe hembêz kiribû da ku wê ji gaza kujer biparêze û her du li ber deriyê mala xwe ketin û şehîd bûn, bû sembola herî bi êş a vê karesatê. Ev wêne şahideke zindî ye li ser hovîtiya bikaranîna çekên kîmyewî li dijî sivîlên bêparastin.
"Ehmed", yek ji rizgarbûyên ku tevahiya malbata xwe di wê rojê de winda kiriye, dibêje: "Me nizanîbû çi diqewime, me dît ku mirov mîna pelên darê di payîzê de dikevin. Ezman mirineke bêdeng dibarand. Dehan sal derbas bûn, lê bêna wê rojê hîn di bêvila min de ye û qêrîna bêdeng a kolanên Helebceyê hîn jî di xewnên min de ye."
Birîna ku nayê derman kirin
Tevî ku 38 sal derbas bûn jî, karesata Helebceyê bi dawî nebûye. Lêkolînên bijîşkî piştrast dikin ku şopên gazên kîmyewî hîn jî di ax û ava bin erdê de mane, ku bûye sedema bilindbûna rêjeya penceşêrê û kêmendamtiya zarokan.
Xelkê bajêr di her salvegerê de daxwaz dikin ku çareseriyeke bijîşkî ya taybet ji bo qurbaniyên kîmyabarana Helebceyê bê peyda kirin û qerebûyeke dadperwerane ji bo ziyanên wan bê kirin.
Pêvajoya qanûnî û naskirina navdewletî
Ji aliyê qanûnî ve, Dadgeha Bilind a Tawanan a Iraqê di sala 2010’an de ev êrîş wek "jenosîd" (qirkirin) nas kir. Her wiha Elî Hesen El-Mecîd, ku wek "Elî Kîmyewî" dihat naskirin û serperiştiya vê tawanê dikir, hat îdam kirin. Lê belê, rizgarbûyî û Hikûmeta Herêma Kurdistanê hîn jî daxwaz ji civaka navdewletî dikin ku vê tawanê li ser asta cîhanê wek jenosîd binasin û dozê li dijî wan kompanyayên biyanî vekin ku materyalên kîmyewî dabûn rejîma berê.
Helebceya îro: Ji xweliyê ber bi jiyanê ve
Îro, Helebce ji bajarekî wêrankirî veguheriye parêzgeheke berxwedêr. Li "Monumenta Şehîdan" a bajêr, her sal bi amadebûna rayedar û dîplomatan merasîmên bîranînê tên lidarxistin. Kulîlk li ser goran tên danîn û peymana "careke din na ji bo kîmyewî" tê nûkirin.
Bîranîna kîmyabarana Helebceyê ne tenê rojeke xemgîniyê ye, lê bîranînek e ji bo cîhanê ku çekên komkuj bi temamî bên qedexekirin. Ew qêrînek e ji bo aştî û dadperweriyê, da ku tu zarokek li cîhanê careke din bihna "sêvê" ya kujer nehise.
Helebce wek birîneke kûr di wijdanê mirovahiyê de dimîne. Ew çîroka miletekî ye ku tunebûn qebûl nekir û jiyan hilbijart, da ku bajarê wan bibe sembola mezlûmiyet û vîna xurt.
