İran–ABD-İsrail gerilimi ve ateşkes süreci: İşte tüm detaylar

RûpelNews - ABD ile İran arasındaki ateşkes, kırılganlığını ilk gününden gösterdi. Bölgede tansiyon hala düşmezken İran lideri Mücteba Hamaney savaşa ve ateşkese ilişkin mesaj yayınladı. 

Hamaney: İntikam alacağız 

Mesajında Hamaney, "İran savaş aramıyor ancak haklarımızdan da vazgeçmeyeceğiz" diyen Hamaney, İran'a yönelik saldırıların intikamının alınacağını vurgulayarak, “Önceki lideri Ali Hamaney'in ve şehitlerimizin intikamını alma konusunda kararlıyız” diye konuştu.

“Sokağa çıkın” çağrısı

İran halkına sokaklara çıkmaya devam edilmesi gerektiğini söyleyen Hamaney, bunun müzakerelerin sonucuna etki edeceği vurgusunu yaptı. “Tüm direniş cephelerini bir bütün olarak görüyoruz” dedi.
 Hürmüz Boğazı'nın işletilmesinde yeni bir aşamaya geçeceklerini söyledi.

 Lübnan’a saldırıları ateşkesin açık ihlali 

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da X üzerinden bir mesaj paylaştı.  İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarını “Ateşkes anlaşmasının açık bir ihlali ve potansiyel anlaşmalara uymama ve aldatmanın tehlikeli bir işareti” olarak değerlendiren Pezeşkiyan, saldırganlıkların devam etmesinin müzakereleri anlamsız kılacağını söyledi. İran Cumhurbaşkanı, “Tetikte olmaya devam edeceğiz ve İran asla Lübnanlı kardeşlerini terk etmeyecektir.” diye yazdı. 
 Trump’tan İran’a: Hürmüz’den geçen gemilerden ücret almayın 

ABD Başkanı Donald Trump ise “İran, Hürmüz Boğazı'ndan geçen tankerlerden umarım ücret almıyordur. Alıyorsa hemen bunu durdurması gerekir” açıklamasında bulundu. Trump, İran'ın yardımı olsun veya olmasın petrolün çok kısa süre içerisinde akmaya başlayacağını söyledi.

Trump, ikinci bir açıklama yaptı

İlerleyen saatlerde sosyal medya hesabından yeni bir açıklama yapan ABD Başkanı “İran petrolün  Hürmüz Boğazı'ndan geçişine izin verme konusunda çok kötü bir iş çıkarıyor. Hatta bazıları buna onursuzca diyebilir. Yaptığımız anlaşma bu değil.” ifadelerini kullandı.   

Netenyahu: Lübnan ile müzakere başlanması talimatı verdim

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Lübnan ile en kısa sürede doğrudan müzakerelere başlanması talimatı verdiğini söyledi. Netanyahu, "Müzarekereler Hizbullah'ın silahsızlandırılması ve İsrail ile Lübnan arasında barışçıl ilişkiler kurulması üzerine odaklanacak" dedi. 

ABD basınından Axios'un haberine göre İsrail ve Lübnan arasında doğrudan müzakerelerin haftaya başlayacak. İlk görüşme Washington'da ABD Dışişleri Bakanlığı'nda gerçekleştirilecek. 

Lübnanlı üst düzey bir yetkili, yapılacak görüşmelerin Pakistan'ın arabuluculuğuyla sağlanan İran-ABD ateşkesiyle aynı modelde olsa da ayrı bir yol izleneceğini söyledi. 
 İranlı üst düzey bir kaynağın TASS haber ajansına verdiği bilgiye göre İran, ateşkes anlaşması kapsamında Hürmüz Boğazı'ndan günde en fazla 15 geminin geçmesine izin verecek.

“ABD, İsrail’in Lübnan saldırılarını durdurmalı” 

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı, Pakistan'ın başkenti İslamabad'da yapılması planlanan görüşmelere İran heyetinin gideceğini duyurdu. İranlı Bakan Yardımcısı ayrıca, İsrail'in Lübnan saldırılarını ABD'nin durdurması gerektiğini, bölgedeki herhangi bir barışın Lübnan'ı içermesi gerektiğini ve önümüzdeki saatlerin kritik olduğunu söyledi. 
 İranlı Bakan Yardımcısı, İran'ın 8 Nisan gecesi ateşkes ihlaline karşılık vermeye hazırlandığını ancak Pakistan'ın müdahale ettiğini söyledi.

Trump’tan NATO’ya çağrı

Reuters'a konuşan bazı diplomatlar, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nın güvenliğine destek için ⁠önümüzdeki birkaç gün içinde NATO üyelerinden somut taahhütler istediğini üye ülkelere bildirdiğini söyledi.

Almanya’nın tavrı 

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, ABD Başkanı Trump'ı İran'la acilen müzakerelere devam etmesi için aradığını söyledi. Merz, Tahran ile yeniden doğrudan görüşmelere başladıklarını söyleyerek NATO'nun dağılmasını istemediğini, NATO'nun Avrupa'da da güvenliğin garantörü olduğunu söyledi.
NATO Sözcüsü de bir açıklama yaparak, ABD'nin Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğünü sağlamak için somut taahhütler ve eylemler beklediğini söyledi.

NATO Genel Sekreteri Rutte’nin açıklamaları

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, ABD ziyaretinde konuştu. NATO'nun tek yönlü bir ittifak olmadığını söyledi.

Rutte, İran konusunda bazı müttefiklerin ABD'nin ihtiyacı olan lojistik ve diğer konularda destek sağlamakta yavaş kaldığını öne sürdü. "Şu anda neredeyse istisnasız tüm müttefikler ABD'nin isteklerini yapıyor" ifadesini kullandı. 

Rutte, ABD Başkanı Donald Trump ile görüşmesine de değindi. Trump'a "Avrupalıların gerekeni yaptığı mesajını" verdiğini söyledi. Rutte, İran'ın nükleer silaha sahip olmamasının dünya için iyi bir haber olduğunu sözlerine ekledi. 

İspanya’nın ratatsızlığı 

İspanya Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares, İsrail'i Lübnan'a düzenlediği hava saldırılarıyla uluslararası hukuku ve Ortadoğu'da yeni varılan 2 haftalık ateşkesi ihlal etmekle suçladı. Albares, parlamentoda "İsrail'in ateşkesi hiçe sayarak ve uluslararası hukuku ihlal ederek Lübnan'a yüzlerce bomba attığını gördük" dedi ve Albares, bölgede barışı sağlamak umuduyla Tahran'daki büyükelçiliğini yeniden açacağını duyurdu.

İran, kalıcı bir barıştan endişeli 

İran, İsrail saldırıları sürerken ABD ile kalıcı bir barış anlaşmasına ilişkin müzakerelerin "mantıksız" olacağını ifade etti. İran'ın Meclis Başkanı ve muhtemel baş müzakerecisi Muhammed Kalibaf'ın yaptığı uyarı bölgedeki istikrarsızlığın devam edebileceği şeklinde yorumlara yol açtı.

İsrail'in İran tarafından desteklenen Hizbullah'a karşı saldırıları yoğunlaştırarak ateşkesin birçok şartını ihlal ettiğini, ABD'nin de İran'ın nükleer hedeflerden vazgeçmesi konusunda ısrar ederek anlaşmayı ihlal ettiğini belirten Kalibaf, "Böyle bir durumda, ikili ateşkes veya müzakereler mantıksız" dedi.

Taraflar, 11 Nisan Cumartesi günü Pakistan'da başlaması beklenen barış görüşmeleri için farklı gündemler belirlerken, iki haftalık ateşkesin o zamana kadar devam edip etmeyeceği konusunda da belirsizlik sürüyor.

İsrail ve ABD, iki haftalık ateşkesin Lübnan'ı kapsamadığını belirtmiş, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Lübnan'a yönelik saldırıların devam edeceğini söylemişti.

İran devlet medyası 10 maddelik ateşkesin şartlarını açıkladı 

1.    ABD'nin ilkesel olarak saldırmazlık garantisi vermesi
2.    Hürmüz Boğazı'ndan geçişin, İran Silahlı Kuvvetleri ile koordinasyon içinde kontrollü şekilde yapılması
3.    Uranyum zenginleştirmenin kabul edilmesi
4.    İran'a tüm yaptırımların kaldırılması
5.    İran'a birincil yaptırımların kaldırılması
6.    BM Güvenlik Konseyi kararlarının sona erdirilmesi
7.    Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kararlarının sona erdirilmesi
8.    İran'a verilen zararların hesaplamalara göre tamamen tazmin edilmesi ve dondurulmuş tüm İran varlıklarının serbest bırakılması
9.    ABD savaş güçlerinin bölgedeki tüm üs ve konuşlanma noktalarından çekilmesi
10.    Lübnan dahil tüm cephelerde müttefik gruplara karşı savaşın sona ermesi
 
İran: Ateşkesten bu yana hiçbir ülkeye saldırı yapılmadı

Öte yandan İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD'yle ateşkes ilan edilmesinden bu yana İran güçleri tarafından hiçbir ülkeye herhangi bir atış yapılmadığını duyurdu.

İran resmi haber ajansı IRNA, Devrim Muhafızları tarafından konuya ilişkin yapılan yazılı açıklamayı yayınladı. Basra Körfezi'nin güney kıyısındaki bazı ülkelerin tesislerine yönelik kamikaze insansız hava aracı (İHA) ve füze saldırılarına ilişkin haberlere işaret edilen açıklamada, "İran Silahlı Kuvvetleri, ateşkesin başlamasından şu ana kadar hiçbir ülkeye kesinlikle herhangi bir atış gerçekleştirmemiştir. Eğer bu haberler doğruysa, şüphesiz bu eylemler Siyonist düşman ya da Amerika'nın işidir." ifadeleri kullanıldı. Resmi açıklamalarında yer almayan hiçbir eylemin İran İslam Cumhuriyeti ile ilgisi olmadığı kaydedildi.

İran Stratejik Dış İlişkiler Konseyi Başkanı Kemal Harrazi öldü

ABD-İsrail saldırılarında ağır yaralanan İran Stratejik Dış İlişkiler Konseyi Başkanı 81 yaşındaki Kemal Harrazi'nin hayatını kaybettiği açıklandı.
 Fars Haber Ajansı, Harrazi'nin öldüğünü duyurdu. ABD-İsrail'in İran'a 1 Nisan'da yaptığı saldırılarda, Harrazi'nin Tahran'daki konutu hedef alınmış, Harrazi ağır yaralanmış, eşi ise hayatını kaybetmişti.

Savaşın bilançosu

İran Adli Tıp Kurumu, 28 Şubat'ta başlayan ve ateşkese kadar 40 gün süren ABD ve İsrail'in saldırılarında 3 binden fazla kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı.