Dengê azadixwaziya gellê kurd Seydayê Tîrêj, 24. salvegera koça wî

RûpelNews - Di 24emîn salvegera koça dawî ya helbestvanê Kurd Seydayê Tîrêj de: helbestên wî banga azadî û rizgarbûna ji neheqî û zordestiyê dikirin

Tîrêj ji gundê Necmok ê li derdora Qamîşloyê bû, ku di sala 1923an de lê ji dayik bûbû. Di şeş saliya xwe de, ew barî gundê "Tûkê" bû. Paşê ew li gundê 'Sê Mitika Newaf' ê nêzîkî bajarê Amûdê bi cih bû, li wir wî di bin çavdêriya Mela Îbrahîm el-Kulî de perwerdehiya xwe ya olî û zimanî wergirt, û li ser Qurana Pîroz û fîqha Îslamê, her wiha rêziman û wêjeya Kurdî perwerde dît.

Em bi kurê helbestvanê Kurd, endazyar Dara Tîrêj re, ku li Elmanyayê dijî, civiyan, û wî li wir derbarê jiyan û mîrateya wêjeyî ya bavê xwe de ji Şêrîn Dawûd, berpirsa beşa Erebî ya RûpelNewsê re, axivî.

Berhevokên wî yên helbestan: Cûdî, Xelat, Zozan

Dawûd: Berhemên herî girîng ên helbestvanê mezin Seydayê Tîrêj kîjan in?

Tîrêj: Di nav berhemên helbestî yên herî navdar ên bavê min de sê berhevok hene: Cûdî, Xelat, û Zozan. Wî her wiha pêşengên Kurdî di berhemeke du-cildî de berhev kirine, ligel nivîsandina li ser Mewlida Kurdî.

Dawûd: Helbestvanê Kurd Tîrêj bi rêya helbestên xwe xwest ku çi peyaman ragihîne?

Tîrêj: Bi rêya helbestên xwe, helbestvanê Kurd Seydayê Tîrêj xwest ku peyamên kûr ên neteweperest û mirovî ragihîne, ku di serê wan de banga yekîtiya Kurd û hevgirtina di nav gelê Kurd de ji bo misogerkirina mafên xwe yên rewa bû.

Helbestên wî herwiha êş û hêviyên Kurdan jî diyar dikirin, û banga azadî û rizgarbûna ji neheqî û zordestiyê dikirin. Wekî din, wî behsa evîn, xweza û jinan dikir, ku ev yek helbesta wî dewlemend û piralî kir, û navê wî wek yek ji dengên wêjeyî yên herî berbiçav di wêjeya Kurdî de herheyî kir.

Helbestên wî banga yekîtiya Kurdî dikin.

Dawûd: Helbestvan di berhemên xwe de nasnameya xwe ya Kurdî çawa anî ziman?

Tîrêj: Helbestvan Tîrêj wek yek ji helbestvanên pêşîn ên Kurd tê hesibandin ku xwezaya dilşewat a Kurdistanê wesif kiriye, û ev yek di destana wî ya bi navê 'Gerek li Kurdistanê' de, ku ji hezarî zêdetir beytan pêk tê, bi awayekî eşkere diyar bû.

Wekî din, piraniya helbestên wî banga yekîtiya Kurdan dikirin û bang li hemû Kurdan dikirin ku di bin alayeke yekane de bicivin.

Dawûd: Di nav hevtayên xwe yên di wêjeya Kurdî de, helbestvanê me Tîrêj xwedî çi cih û menzileke ye?

Tîrêj: Helbestvan Seydayê Tîrêj wek yek ji helbestvanên herî berbiçav ên wêjeya Kurdî ya serdema xwe tê hesibandin, ku bi saya şiyana xwe ya têkelkirina aliyên neteweyî û mirovî di helbestên xwe de, di nav hevtayên xwe de xwedî cihekî berbiçav bû. Helbestên wî bi samîmîya îfadeyê, sadehiya ziman û kûrahiya wateyê dihatin nasîn, ku ev yek wan ji bo gel gihîştî û wekî nêrîna fikar û daxwazên wan dikir. Wî her wiha tevkariyeke berbiçav di xurtkirina nasnameya çandî ya Kurdî de kir, û dengê wî yê helbestî hêzeke bihêz bû di banga yekîtiyê û hişmendiya neteweyî de, ku ev yek wî dike yek ji dengên herî bibandor di qada wêjeya Kurdî de.

Ev yek bi awayekî eşkere di wê yekê de diyar dibe ku gelek stranbêjên Kurd, di nav de hunermendên wekî Seîd Gabarî, Muhemed Șêxo, Șivan Perwer, Zubêr Salih, Șeyda û yên din, helbestên wî ji bo stranên xwe muzîk kirine.

Dawûd: Helbest çawa dikare nivîskarê xwe piştî mirina wî nemir bike?

Tîrêj: Awayê ku helbestvanek di helbestên xwe de dest dide êş û hêviyên mirovan, roleke zelal di nemirkirina wê helbestê de dilîze.

Piraniya helbestên wî ji rastiya Kurdan îlhama xwe digirtin, êşa gelê Kurd dianîn ziman, êşa wan teswîr dikirin, û banga rizgarbûna ji neheqî û zordestiya ku rû bi rû dimînin dikirin.
Wî her wiha li ser şoreş, evîn, xweza û jinan jî dinivîsand; mijarên wî cihêreng bûn û asoyên wî yên helbestî fireh bûn, û bi vî awayî cihê xwe di nav helbestvanên mezin de misoger kir.

Jiyan û Kariyera Wî ya Wêjeyî

Di sala 1937an de, helbestvan Tîrêj ji bo temamkirina xwendina xwe bar kir bajarê Amûdê, û pênc sal li wir derbas kirin. Di vê demê de, ew bi komeke bijarte ya nivîskar û helbestvanên Kurd re, di nav de Cegerxwîn, Nûr El-Din Zaza, Hesen Hișyar û Qedrî Can, nas bû, ku vê yekê bandoreke girîng li ser biryara wî ya ji bo nivîsandina helbestan bi zimanê Kurdî kir.

Ew herwiha di sala 1952an de ji aliyê desthilatdaran ve hate girtin, dema ku servîsên ewlehiyê yek ji berhevokên wî yên helbestan desteser kirin û wêran kirin, ku ev bû sedema windabûna hejmareke mezin ji helbestên wî yên ji wê serdemê.

Helbestvan Tîrêj li piraniya herêmên Rojavayê Kurdistanê  geriya, êvarên helbestê li dar dixistin ku temaşevanên gelek dikişandin; wî herwiha li ser vexwendina civaka Kurd serdana Elmanyayê jî kir, li wir beşdarî çalakiyên çandî û hunerî bû.

Helbestvan Seydayê Tîrêj êvara Şemiyê 23ê Adara 2002an koça dawî kir, û di merasîma cenazeyê wî de di 25ê Adarê de bi hezaran Kurd amade bûn, û karwan ji bajarê Hesekê ber bi cihê wî yê dawî li gundê 'Gir Keftar' ve bi rê ket.

[12:08 ص، 2026/3/24] ..: Di nav helbestên herî navdar ên helbestvanê Kurd Seydayê Tîrêj de, 'Ey Bilbilê Dilșadî'  ku ji aliyê hunermendê Kurd Şivan Perwer ve hatiye gotin, her wiha 'Ey gelê Kurd', 'Hate Hundir' û helbestên din hene.

Helbestên herî navdar
Di nav helbestên herî navdar ên helbestvanê Kurd Seydayê Tîrêj de, 'Ey Bilbilê Dilșadî'  ku ji aliyê hunermendê Kurd Şivan Perwer ve hatiye gotin, her wiha 'Ey gelê Kurd', 'Hate Hundir' û helbestên din hene.