Kürtler bir karar vericiye dönüsme firsatina sahip olabilir

PeyamaKurd - Irak Seçim Komisyonu 10 Ekim'de yapılan seçimlerin resmi sonuçlarını açıkladı. Irak resmi haber ajansında yayımlanan nihai seçim sonuçlarına göre, Mukteda es-Sadr liderliğindeki Sadr Grubu 73 sandalye ile liderliği elde ederken, Kürtlerin kanadında ise Mesut Barzani liderliğindeki Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) 31 sandalye ile ipi göğüsledi,, Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ve Goran'dan oluşan ittifak 17, Yeni Nesil Hareketi ise 9 sandalye elde etti.

Al Jaazera yazarlarından, Kamaran Palani dün Irak seçimlerini değerlendiren bir yazı kaleme aldı. Palani, “Kürtler, Irak’ın yeni hükümetinde kral olabilir” başlıklı yazısında Kürtlerin kazanımlarından ve Sadr ile yapacakları olumlu görüşmeler neticesinde parlamentoda söz sahibi olmaktan ziyade bir karar mekanizmasına dönüşebileceklerin ifade ediyor. Ayrıca yazar, KDP ve YNK arasında problemlere de değinerek Lahur Talabani olayının KDP-YNK arasında yeni bir yakınlaşma bağı kurabileceğini belirtiyor. 

Şii siyasiler içinde yaşanan gerilimler, Irak'ın önde gelen Kürt partilerinin ülkede önemli bir rol oynayabileceği yeni bir siyasi düzenlemenin kapısını araladı. Sadr, El Fetih ve eski Başbakan Nuri El Maliki'nin partisinde yer alan bazı fraksiyonlar ile muhatap olmayacağını, bunun yerine önde gelen Sünni ve Kürtlerle bir anlaşma yoluyla “ulusal çoğunluk hükümeti” arayacağını belirtti.

Eğer Sadr'ın çabaları istikrarlı bir hükümet kurmada başarılı olursa, bu durumun Kürtlerin Irak siyasetindeki elini güçlendirebilir ve Bağdat ile Kürdistan Bölgesi Yönetimi (KBY) arasında uzun süredir devam eden anlaşmazlıkların çözülmesine yardımcı olabilir. Ancak böyle olumlu bir sonuç, ana Kürt partilerinin müzakerelerde birleşik bir cepheyi koruma yeteneklerine bağlı olacaktır. Bu da kendi iç problemleri ve rekabetlerinin üstesinden gelmeleri anlamına gelecektir.

“Kürtlerin kendi içindeki problem ve gerilimler”

1990'ların başından bu yana Kürdistan Bölgesi, KDP ve YNK arasındaki güç konsensüsüyle yönetiliyor. Ayrıca kendilerine bağlı askeri kuvvetleri yani Peşmergeler var. Ancak son yıllarda YNK’nni, KDP'ye ve yeni ortaya çıkan partilere karşı güç kaybetmesi güç düzenini geride bıraktı. Bir bakıma Ekim seçimleri gösterdi ki güç artık KDP'nin lehine döndü. 

Kürt partilerinin yeni parlamentoda kazandığı 63 sandalyenin 31'i KDP ve sadece 18'i YNK’ye ait. Bir diğer önemli gelişme ise KDP, YNK’nin kalbi olan Kerkük ile Süleymaniye'nin her birinde 2 sandalye kazanmayı başardı. (Bu sonuçların, özellikle Irak cumhurbaşkanlığı ve Kerkük valiliği için ortak adayların ortaya çıkması konusunda iki parti arasındaki ilişkiler üzerinde önemli etkileri olacaktır.) 2003 yılında Saddam Hüseyin rejiminin düşmesinden bu yana, Irak cumhurbaşkanlığı görevi, Sünni ve Şiilerle yapılan anlaşma gereği Kürt temsilcilere verildi. 

2017 yılına kadar Kürtlerin elinde bulunan Kerkük valiliği konusunda da partiler arasında mutabakat sağlandı. Kerkük, önemli bir Kürt nüfusuna sahip olan ancak Kürdistan Bölgesinin bir parçası olmayan “tartışmalı bölgeler”e ait olmasına rağmen, liderlerinin çoğunun eyaletten geldiği göz önüne alındığında, Erbil’in kontrolü alanına girdiği görülüyor.

Ancak KDP ve YNK arasındaki ilişki Kürdistan Bölgesi’nin referandumu sonrası gerildi. Çünkü, YNK’den bazı isimler Şii milisler ile hareket ederek Kerkük’e girdi ve KDP de bu durumu ihanet kabul etti. Çünkü YNK’li isimler Kürt güçlerini “yok etmek” için ilerledi. Irak hükümeti yaşanan gelişmelerin ardından yeni vali olarak bir Arap atadı. Bundan ötürü KDP artık geçmiş düzenlemelere kulak vermek için bir neden görmüyor. KDP şimdi hem yeni cumhurbaşkanının atanmasında hem de yeni Kerkük valisinin atanmasında söz istiyor. 

Şubat 2019'da baktığımızda KDP ve KYB Kürt vali atama konusunda anlaşmaya varmıştı. Ancak iki nedenden dolayı bu durum uygulanmadı. İlki KYB Esli Lideri Lahur Talabani ve ekibinin KDP’ye saldırması ve Lahur’un kendi halkına saldırması, bir uzlaşma adayı bulmasını engelledi. İkincisi ise, eyalette İran yanlısı Şii milislerin varlığının devam etmesi ve Bağdat'ın yeni bir vali atanma konusunda İran’dan çekinmesi. 

Bir önemli detay: YNK içinde yaşanan son değişiklikler, iki Kürt partisi arasında yakınlaşma şansını artırabilir. Çünkü hem KDP  hem de YNK’nin mevcut liderleri, geçtiğimiz Temmuz ayında Lahur Talabani’nin yaptıklarına karşı birlikte hareket etti. 

Kasım ayı başlarında Bafel Talabani'nin parti içinde eşbaşkanlık sistemini resmen kaldırması ve  parti kontrolünü ele alması Lahur’un partiden ihraç edilmesinin ve yolsuzluklarının ortaya çıkmasını hızlandırdı. İşte bu birlikte hareket ediş, YNK’nin hem Kerkük'te hem de cumhurbaşkanlığı ve diğer önemli meselelerde KDP’ ile daha kapsamlı bir anlaşmanın kapısını aralayabilir.

“Kürtlerin kral olma rolü ve potansiyeli daha fazladır”

10 Ekim seçimleri sonucunda Kürt partileri Irak parlamentosundaki sandalyelerini 58'den 63'e çıkardılar. Sünnilerin 70 civarında sandalyesi var fakat Kürt partilerinin aksine sahada o kadar fazla güce sahip değiller ve doğrudan aday değiller. Bundan dolayı Kürtlerin kral olma rolü ve potansiyeli daha fazladır.

Sadr'ın öngördüğü olası bir “ulusal çoğunluk hükümeti”nde Kürt partileri, sadece görev sayılarını artırmakla kalmayacak, aynı zamanda Irak kabinesinde yer almaktan ziyade gerçek bir karar vericiye dönüşme fırsatına da sahip olacaklar.

Kürt partilerinin artan seçim performansı, Bağdat'la yaşanan çetrefilli meselelerde müzakere adına onlara yardımcı olabilir. İlk olarak, bütçe tahsisi ve petrol karlarının dağılımı sorunu var. 

2014’te patlak veren bu meseleden bugüne birkaç anlaşma imzalandı, ancak anlaşmazlığı çözemedi. Bu yılın haziran ayında, Bağdat ve Erbil, Kürdistan Bölgesel Hükümeti'ne (KBY) ayda 200 milyar dinar (137 milyon dolar) göndermesiyle sonuçlanan yeni bir anlaşmaya vardı. Ancak bu anlaşma sadece bu yılın bütçesi için geçerli olduğundan, Kürt partileri hükümet kurma müzakereleri kapsamında yeniden müzakere etme fırsatına sahip olacak.

İkincisi, “Tartışmalı bölgeler” sorunu var. Bu alanların statüsünün Irak anayasasının 2005'te ilan edilmesinden sonra Kürdistan Hükümeti ve Bağdat tarafından karara bağlanması gerekiyordu, ancak bu asla gerçekleşmedi. IŞİD'e karşı mücadele sonrası, KBY'nin Peşmerge güçleri bu alanların bir kısmını kontrol altına alabildi, ancak referandum sonrasında geri çekilmek zorunda kaldılar. Böylece ortama İran yanlısı silahlı milisler hakim oldu. Fakat her şeye rağmen Ekim seçimlerinde Kürt partileri bu vilayetlerde oldukça iyi performans gösterdiler. Ninova, Salahaddin ve Diyala gibi  tartışmalı bölgelerde 5 sandalyenin tamamı kazandılar. 

Kürt partileri şimdi Kerkük'te 12 sandalyenin 6’sına, Ninova'da ise 31 sandalyeden 11'ine sahip. Bu bölgelerdeki Kürt siyasi temsilinin artması, statüleriyle ilgili müzakerelere yardımcı olabilir. KBY'nin gerçekçi olarak güvence altına almayı umabileceği şey, Bağdat'ın Kerkük'e bir Kürt vali atama ve tartışmalı bölgelerde ortak güvenlik yönetimine onay vermesidir.

“Erbil hükümeti durumun farkında olmalı ve buna göre politika üretmeli”

Bu bölgelerde artan IŞİD tehlikesi, bir güvenlik koordinasyonunu daha da gerekli kılıyor. Ancak bunun için şu anda bu bölgelerde konuşlanmış İran yanlısı milislerle bir tür anlaşmaya varılması gerekiyor. Sadr, El Fetih ve diğer Şii grupları tecrit etme konusundaki fikrini değiştirmedikçe bunu başarmak zor olabilir.

Ne olursa olsun, bir “ulusal çoğunluk hükümeti”, Kürdistan Bölgesi liderliğinin önemli kazanımlar elde etmesi için önemli bir fırsat olabilir. Ancak Kürt toplumunun en iyi çıkarları için birleşmezlerse başarısızlıkları tekrar peşlerine düşebilir.

Ayrıca siyasi güçlerin çoğunluğu gibi, önde gelen Kürt partileri de desteğin azaldığını gördü. Örneğin KDP meclisteki varlığını altı sandalye artırırken, aldığı oy sayısı KBY illerinde 2018 seçimlerine kıyasla azaldı. Eğer KDP, şu anda içinde bulunduğu avantajlı konumda halkına büyük kazanımlar sağlayamazsa, bu durum yakında başka bir öfke patlaması anlamına gelebilir. Erbil hükümeti bunun farkında olmalı ve bu minvalde politikalar üretmelidir.

⇔ Çeviri: PeyamaKurd 

⇒ Farklı konulardaki analiz ve görüşlere bu LİNK üzerinden ulaşabilirsiniz