Zaroktiya Rojhilata Navîn di bin dorpêça şer de maye
Roja Zarokan a Cîhanê ji aliyê bi dehan welatan ve tê pîrozkirin da ku balê bikişînin ser mafên zarokan û parastina wan ji tundûtûjiyê. Di demekê de ku paytextên cîhanê bi çalakiyên pîrozbahiyê deng vedidin, raporên navdewletî yên sala 2026an wêneyekî tarî yê rastiya zaroktiyê nîşan didin, bi taybetî li herêma Rojhilata Navîn ku di nav qeyranan de dinalîne.
RûpelNews - Cîhan îro, yekê Hezîranê, "Roja Cîhanî ya Zarokan" pîroz dike. Kokên vê rojê vedigerin sala 1925an di dema Konferansa Cîhanî ya Cenevreyê ya ji bo parastina zaroktiyê, lê dîroka "1ê Hezîranê" bi fermî di sala 1949an de ji aliyê "Yekîtiya Navdewletî ya Demokratîk a Jinan" ve di konferansekê de li Moskowê hat qebûlkirin. Ev hilbijartin ji bo bîranîna qurbaniyên "Komkujiya Lidice" hat kirin, ku ji aliyê Naziyan ve di sala 1942an de li Çîkoslovakyayê hatibû kirin û tê de bi dehan zarok hatibûn kuştin û koçberkirin. Ji sala 1950î ve, ev roj bûye sembola cîhanî ya parastina zarokan ji êşên şer.
2026: Tundûtûjî ji şer û pevçûnan zêdetir dibe
Rêxistina "Save the Children" (Zarokan Biparêzin) bi boneya vê rojê raportek belav kir û tê de hişyarî da ku "tundûtûjî li dijî zarokan bi lezeke zêdetir ji belavbûna şer û pevçûnan bi xwe geş dibe." Di raportê de hat diyarkirin ku tevî mezinahiya xerckirina leşkerî ya cîhanî, lê zarok di sala 2026an de ji her demê zêdetir rûbirûyî metirsî û nearamiyê bûne.
Nexşeya êşê li Rojhilata Navîn (Rêbendan - Gulan 2026)
Sûriye: Pêla tundûtûjiyê ya nû li bakurê rojhilatê Sûriyê di destpêka sala 2026an de bû sedema koçberkirina nêzîkî 200 hezar kesan, ku nîvê wan zarok in. Li bajarê Kobanê, çavkaniyên pizîşkî mirina herî kêm 5 zarokan ji ber nebûna xizmetguzariyên tenduristiyê û sermaya zivistanê tomar kirine.
Sûdan: Raportan piştrast kirine ku tenê di meha Rêbendanê de herî kêm 20 zarok hatine kuştin, ku piraniya wan li eyaletên Kurdufan û Darfûrê bûn ji ber pevçûnên çekdarî.
Îran: Rêxistina YUNÎSEFê kuştina zêdetirî 144 zarokan û birîndarbûn û destbiserkirina bi sedan zarokên din belge kiriye û bang li desthilatdarên Îranê kiriye ku dawî li girtina zarokan bînin û wan biparêzin.
Filîstîn: Tevî agirbesteke lerzok, di meha Rêbendana 2026an de kuştina 37 zarokan li Keta Xezeyê hat tomar kirin. Li Kenara Rojava û Qudsa Rojhilat jî, tenê di meha Berfanbarê de 2 zarok hatine kuştin û 25ên din birîndar bûne, ku ev yek bûye sedema tirseke berdewam ji bo malbatan.
Yemen û Lubnan: Zarokên Yemenê hîn jî ji kêmxwariniya giran û hilweşîna aborî dinalînin. Li Lubnanê jî, malbat rûbirûyî bandorên travmayên derûnî yên ji ber bombebaranên berdewam dibin û nikarin vegerin ser jiyana xwe ya asayî.
Amarên tirsnak ji sala 2005an vir ve
Daneyên navdewletî eşkere kirine ku ji sala 2005an vir ve zêdetirî 400 hezar pêşêlkarîyên giran li dijî zarokan di 33 welatan de hatine belgekirin. Di nav van pêşêlkarîyan de kuştin an kêmendambûna nêzîkî 160 hezar zarokan heye, her wiha zêdetirî 100 hezar zarok ji aliyê komên çekdar ve ji bo şer hatine bikaranîn.
Banga YUNÎSEFê: "Tenê rêya xilasiyê aştî ye"
Inger Ashing, Seroka Cîbicîkar a rêxistina "Save the Children" got: "Cîhan di qonaxeke metirsîdar re derbas dibe, ku pêşêlkarîyên li dijî zarokan gihîştine asteke pêşandî (rekord)." Ji aliyê xwe ve, YUNÎSEFê tekez kir ku sîstemên mirovî yên navdewletî li hember mezinahiya karesatan bêçare mane û destnîşan kir ku tenê rêya rizgarkirina tiştê ku ji zaroktiyê di sala 2026an de maye, pabendbûna hişk bi qanûnên navdewletî û pêkanîna "aştiyeke giştî" ye.
Yekê Hezîrana îsal tê da ku wijdanê cîhanê bîne bîra xwe ku peymanên di salên 1925 û 1989an de hatine îmzekirin, hîn jî ji bo bi mîlyonan zarokên ku ji mafên xwe yên herî bingehîn (ewlehî, perwerde û jiyan) bêpar in, tenê wekî murekeba li ser kaxezê mane.
