Rapor: Petrola cîhanê bi tenê têra 101 rojan maye

RûpelNews - Analîzeke ku ji aliyê banka veberhênanê ya amerîkî Goldman Sachs ve hatiye weşandin, hişyarî da ku ji ber şerê Îranê û girtina Tengava Hurmuzê, stokên sotemeniyê li hin herêman daketine astên pir xeternak.

Li gorî analîstan, pirsgirêk ne tenê dabînkirina petrola xav e; zehmetiya veguherandina petrolê bo berhemên bikêrhatî jî zêde dibe.

Di rapora bankê de hat gotin ku rezervên petrolê yên cîhanî ji bo dabînkirina daxwaza nêzîkî 101 rojan bes in. Vê yekê bûye sedema îdiayan ku dê di nava sê mehan de petrola cîhanê biqede.

Gelo dê petrola cîhanê biqede?

Her çend şerê li Îranê û krîzên şandinê yên li Tengava Hurmuzê bazarên enerjiyê yên cîhanî hejandine jî, pêşbîniyên bankê nayên wê wateyê ku cîhan dê rasterast 'bê neft bimîne'.

Projeksiyonên di analîzê de bi rastî îşaret bi senaryoya jêrîn dikin: Eger hilberîna petrolê ya cîhanî îro bi tevahî raweste, stokên petrolê yên heyî yên di depoyan û rezervên stratejîk de ji bo bicihanîna xerckirina cîhanî ji bo nêzîkî 101 rojan bes in.

Bi gotineke din, ev hejmar ne behsa tevahiya rêjeya petrolê ya di bin erdê de dike, lê belê behsa stokên heyî yên ku di depoyan de hatine hilanîn û li sûkê berdest in dike. Ji aliyê din ve, welatên wekî Erebistana Siûdî, DYA, Rûsya, Iraq, Kanada û Îmarat her roj bi milyonan bermîl petrolê hildiberînin. Lêbelê, ji ber şer, derbarê operasyonên rafîneriyan, zincîra hilberînê û barkêşiyan de fikarên cidî hene.

Bi rastî, rewş ji bo berhemên rafînerî pir krîtîktir e. Stokên cîhanî yên berhemên rafînerî yên bazirganî daketine asta ku têra daxwaza nêzîkî 45 rojan dike. Beriya krîzê, ev hejmar li dora 50 rojan bû.

Bi taybetî, kêmasiyeke cidî ya dabînkirinê di warê sotemeniya firokeyan, naftaya ku di hilberîna plastîkê de tê bikaranîn û gaza petrolê ya şilkirî ya ku di pîşesaziya kimyewî de tê bikaranîn de heye.

Tengava Hurmuzê ji bo sîstema enerjiyê ya cîhanî xwedî girîngiyeke krîtîk e

Astengiyên li Tengava Hurmuzê, ku yek ji xalên herî girîng ên tengaviyê di bazirganiya neftê ya cîhanî de ye, zincîreyên dabînkirinê yên cîhanî dixe bin zextê. Tansiyonên ku li herêmê piştî êrîşên DYA û Îsraîlê yên li ser Îranê bilind bûne, tevgera keştiyên neftê hêdî kiriye û di heman demê de bi lez bihayên enerjiyê zêde dikin.

Analîstên Goldman Sachsê destnîşan dikin ku heke herikîna di Tengava Hurmuzê re vegere rewşa normal jî, dibe ku bi hefteyan bidome heta ku barkêşî bi tevahî sererast bibe.

Pîşesaziyên plastîk û kimyewî jî di bin rîskê de ne

Kêmbûna stokên naftayê di nav pisporan de fikarên taybet çêdike. Ev ji ber wê yekê ye ku naftayê wekî yek ji madeyên xam ên sereke di hilberîna plastîk û gelek kîmyewiyên pîşesaziyê de tê bikaranîn.

Tê ragihandin ku stokên naftayê li navenda depokirinê ya Fujairahê li Îmaratê ji sedî 72 kêm bûne, di heman demê de li korîdora Amsterdam-Rotterdam-Antwerpê, ku yek ji navendên sereke yên enerjiyê yên Ewropayê ye, kêmbûneke ji sedî 37 hatiye tomarkirin.

Li gorî pisporan, ev rewş dikare ne tenê bandorê li sektora enerjiyê bike, lê di heman demê de bandorê li zincîreyeke pîşesaziyê ya berfireh bike ku ji plastîkan bigire heta pîşesaziya otomotîvê û ji hilberîna elektronîkê heta sektora pakkirinê.

Sektora hewavaniyê alarmê dide

Yek ji sektorên ku herî zû di bin bandora krîzê de ma, hewavanî bû. Hin şîrketên hewavaniyê yên mezin ji ber zehmetiyên di dabînkirina sotemeniya jetê de dest bi betalkirina geştan kirine.

Li gorî Goldman Sachs, stokên sotemeniya balafirên bazirganî yên li Ewropayê, ji bilî rezervên awarte yên hikûmetê, dibe ku heta meha Hezîranê bikevin bin asta sînor a krîtîk a 23-rojî ya Ajansa Enerjiyê ya Navneteweyî.

Rewşa Asya û Ewropaye hestiyartir e

Analîst destnîşan dikin ku welatên Asyayê yên derveyî Çînê û hin herêmên Ewropayê bi taybetî li hember krîza sotemeniya paqijkirî rûmetir in. Tê gotin ku Afrîkaya Başûr, Hindistan, Tayland û Taywan di bin rîskê de ne.

Li gorî pisporan, pirsgirêk ne tenê dîtina petrolê ye, lê belê veguherandina petrola ku hatiye dîtin bo sotemeniya bikêrhatî bi lezek têrker e. Ji ber pirsgirêkên kapasîteya rafîneriyan, sînordarkirinên hinardekirinê û qutbûnên di zincîra dabînkirinê de, petrola zêde ya li herêmekê nikare bi hêsanî kêmasiya li herêmeke din telafî bike. (Çavkanî: euronews)