Prof. Dr. Dogu Ergil: Pêvajoya çareseriyê ne zelal e, siyaseta kurd serneketî ye

RûpelNews - Prof. Dr. Dogu Ergil mijarên pirsgirêka kurd, nîqaşên entegrasyonê û proseya çareseriyê ji RûeplNewsê Cesim Ilhani re nirxand.

Ergil bi îdiaya ku têgeha entegrasyonê bi xeletî tê bikaranîn got: "Di komarê de, divê tu komeke civakî rastî cudakariyê neyê an jî îmtiyaz neyên dayîn. Naskirina ziman, dîrok û nasnameya çandî ya kurdan şertek komarek demokratîk e lê pêvajoya heyî hîn ne diyar e."

"Ger em sed sal şûnda li ser entegrasyonê biaxivin, têkçûnek heye"

Ergil di pêvajoya nû de siûd feydeyên ku Kurd jê bibînin nirxand û lê diyar kir ku gotina entegrasyonê bi serê xwe nîşaneya pirsgirêkek girîng e. Ergil, destnîşan kir ku divê civakên ku di nav komarê de dijîn wekî welatiyên wekhev werin qebûlkirin û wiha got:

"Tiştê ku hûn jê re dibêjin entegrasyon tê wateya girtina hêmanek ku li derveyî tevahî radiweste. Ger em sed sal piştî damezrandina komarê hîn jî li ser entegrasyonê biaxivin, ev tê vê wateyê ku em li ser damezrandinek komarî ya têkçûyî diaxivin. Ji ber ku bêyî entegrasyonê avakirina neteweyî tune."

"Naskirina nasnameyan bingeha entegrasyonê ye"

Ergil diyar kir ku divê komarek bêalî cudahîyan qebûl bike û got: "Ew van nasnameyên komê dibîne û hemûyan wekî hêmanên neteweyê qebûl dike. Entegrasyon bi vî rengî çêdibe. Wekî din, heke hûn ji civatekê re bêjin, 'Nasnameya xwe biguherîne, ez ê te qebûl bikim ger tu bikevî nav qalibê ku min ji bo te çêkiriye,' li vir asîmîlasyon heye, ne entegrasyon."

Ergil got: "Heta niha ev qewimî ye, rêbazên ku di demên berê de hatine sepandin bi piranî xwedî karakterek asîmîlasyonê bûn. Ger îro lêgerîna çareseriyê dîsa were rojevê, ew nikare bi têgihîştinên kevin were kirin."

"Eger siyaseta kurd serkeftî bûya, ev pirs nedihate pirsîn"

Ergil di bersiva pirsa "Gelo siyaseta kurd serkeftî bû?" de got: "Eger serkeftî bûya, tiştê ku hûn jê re dibêjin entegrasyon dê berê qewimîba. Û hûn ê vê pirsê ji min nepirsin."  Wî diyar kir ku hemû alî di vê rewşa bêçare ya heyî de para xwe hene.

"Pêvajo dudil, hêdî û ne diyar e"

Ergil diyar kir ku pêvajo hîn ne zelal e û got: "Ew pir dudil, pir hêdî û bi tevahî ne zelal e. Ew dibêjin, 'Werin em bi vî rengî bikin,' lê ka ew ê çawa were kirin pir girîng e. Tenê daxuyaniyek niyetê têrê nake."

Ergil teqez kir ku ji bo çareseriyek mayînde, divê têgihîştina hemwelatîbûna wekhev li ser bingeha naskirina nasnameyan were bicîhkirin, wekî din, nîqaşên entegrasyonê xetera veguhestina polîtîkayên asîmîlasyonê hene.

Gelo dibe ku şerek di navbera Tirkiye û Îsraîlê de derkeve?

Prof. Dr. Dogu Ergil, nirxandina aloziyên siyasî yên carinan û daxuyaniyên hevbeş ên di navbera Tirkiye û Îsraîlê de, got ku ew îhtîmalek kêm a şerekî rasterast di navbera her du welatan de dibîne.

Ergil di derbarê daxuyaniya Serokê Amerîkayê Donald Trump de, "Heta ku ez li vir bim, di navbera Tirkiye û Îsraîlê de şer tune" axivî û diyar kir ku mijar ji nerînên kesane bêtir li ser hevsengiyên herêmî û cîhanî ye.

Wî îdia kir ku ev senaryo ne realîst in, û hevsengiyên siyasî û aborî yên heyî yên li herêmê hevkariyê hewce dikin, ne pevçûna rasterast. Ergil wiha dawî li axaftina xwe anî: "Divê em li ser hevkariyê, ne pevçûnê, di navbera Tirkiye û Îsraîlê de biaxivin."

Ergil diyar kir ku rewşek tune ku di navbera her du welatan de pevçûna berjewendiyan çêbike, û tekez kir ku her aloziyek potansiyel dê tenê di asta retorîkî de bimîne.