Çapemeniya Alman: Dem dema avakirina Sûriyeke demokratîk a bêyî Esed e!

PeyamaKurd – Di çapemeniya Alman de tê gotin ku guherîna hevsengiyên li Rojhilata Navîn avantajê dide Tirkiyeyê li Sûriyeyê, her wiha hate destnîşankirin ku ev yek xetereyan jî bi xwe re tîne.

Dubare destpêkirina şerê navxweyî li Sûriyê bi êrîşên ku ji aliyê komên cîhadî û opozisyonê ve rejîma Esed dikin armanc, bajarê Helebê ku duyemîn bajarê herî girîng ê welêt e, van koman xistin bin kontrola xwe, bi nalîz û şîroveyên balkêş ên di medyaya Almanyayê de ji aliyê DW Turkish ve bi xwendevanan re hatin parvekirin.

Di analîza Frankfurter Allgemeine Zeitung a li ser geşedanên li Sûriyeyê de bi sernavê "Wê Erdogan kêfxweş bibe, Pûtîn hêrs bibe" ye.

Di analîzê de, rastiya ku serhildêrên Îslamî bi piranî Heleb, duyemîn bajarê herî mezin ê Sûriyê girtine, wekî metirsiya herî mezin ku rejîma Esed di deh salan de rû bi rû maye tê binavkirin.

Di gotarê de bal tê kişandin ku geşedanên li herêmê hevsengiya hêzan hejandiye û tê gotin, "Lewazbûna Esad Tirkiyeyê dixe rewşeke bi avantaj."

**

"Lîstika nazik" ji bo Enqereyê çi xetereyan derdixe holê?

Di şîroveya bi sernavê "Tirkiye firsendê dinirxîne" ya heman rojnameyê de tevgera Helebê ya ji aliyê Tirkiye û şoreşgeran ve weke "lîstikeke nazik a bi gelek nenasan" hatiye binavkirin.

Di şîroveyê de hat gotin ku geşedanên ku çêdibin diyar dikin ku bandora Îranê ya li Rojhilata Navîn gav bi gav kêm dibe. Tê amaje kirin ku “Tehranê hîn lawazbûna hevalbenda xwe ya herî girîng Hizbullaha Lubnanî ji aliyê Israîlê ve nehewandiye û niha rejîma Esed di bin baskê wê de diheje.”

Di şîroveyê de bal tê kişandin ku geşedan ji bo Enqereyê rastî metirsiyan tên û ev metirsî bi van îfadeyan tên vegotin:

"Tirkiye firsendê bi kar tîne û ber bi valahiya ku ji aliyê Pasdarên Şoreşa Îranê yên qelsbûyî ve li Sûriyê derketiye, dimeşe. Lê leza ku milîsên cîhadî ber bi Şamê ve diçin, Enqereyê jî nîgeran dike. Ji ber ku di rastî de armanca sereke ya Tirkiyê ew e ku bi Esed re lihevkirinekê bike ji bo vegerandina penaberên Sûriyê û paşxistina hewlên Kurdan ji bo otonomiyê û ji bo vê mebestê fişarê li ser Esed bike. Wekî din wê ne di berjewendiya Enqereyê de be ku şerekî ku dibe sedema pêlên nû yên penaberan ji nû ve gur bike."

**

Ma hêvî tenê Erdogan e?

Rojnameya Frankfurter Rundschau di şîroveya xwe ya bi sernavê "Şerê li Sûriyeyê careke din gur dibe" hişyarî dide ku mîna 10 sal berê li Helebê dibe ku bi hezaran sivîl jiyana xwe ji dest bidin.

"Artêşa Sûrî ya dîktator Beşar Esed neçar e serhildayên Îslamî yên Heyet Tehrîr el-Şam ji Helebê yên aborî yên girîng derxîne ji ber sedemên stratejîk," şîroveyê got û anî ziman ku hevalbendên wan Îran û Rûsya wê nikaribin bi qasî ku piştgirîya rejîma Esed bikin. di dema borî de.

Di şîroveyê de hate gotin ku artêşa Sûrî ya dîktator Beşar Esed neçar ma ku serhildayên Îslamî yên Heyet Tehrîr el-Şam ji Helebê ya aborî ya girîng derxe, ji ber sedemên stratejîk. Hate ragihandin ku hevalbendên wê Îran û Rûsya wê nikaribin bi qasî berê piştgirî bidin rejîma Esad.

Di gotarê de hat gotin, "Ji kesên li Helebê dijîn re tenê hêvî heye. Hêviya wan tenê ew e ku hevalbendiya Sûriye-Rûsya-Îranê Erdogan razî bike ku serhildêran nerm bike. Ji ber ku dewletên rojavayî nikarin. Biryara Serokê hilbijartî ya Amerîka Donald Trump ya destwerdana şer, wek navbeynkar demeke dirêjtir bikevin dewrê. Xuya ye ku YE wê destwerdanê bike û bandora siyasî ya YE pir kêm e.

**

"Tirkiye di rewşeke bi avantaj de ye"

Reutlinger General-Anzeiger jî dide zanîn ku Enqere di rewşeke bi avantaj de ye.

Di şîroveyê de wiha hat gotin: “Tevî ku Erdogan car caran xuya dike ku bi Moskovayê re bazirganiyê dike jî, li herêmê bi xwe şorba xwe çêdike. Lê ji bo gelên herêmê ji nû ve destpêkirina şer bi taybetî ev serma bi her awayî felaket e.”

Hişyariya "koçberiya komî ya nû" ber bi Yekîtiya Ewropayê ve

Stuttgarter Nachrichten di şîroveya xwe ya bi sernavê "Rojava li Sûriyeyê tenê temaşevan e" de wiha got, ew amaje dike ku rojava çavên xwe ji tiştên ku li Sûriyê diqewimin re girt, ji ber ku kesên xerab şerê xiraban dikirin, û ji ber vê yekê aktorên din niha di rewşek diyarker de ne di paşeroja welat de.

Lê di şîroveyê de hat destnîşankirin ku ev pevçûn dikare encaman ji Ewropayê re jî derxe û wiha hat gotin: "Eger Esed bi piştgiriya Rûsya û Îranê dest bi êrîşeke dijber bike, dibe ku bi sed hezaran sivîlan ber bi sînorê Tirkiyeyê ve bibe. Wê demê dibe ku pêleke nû ya koçberiyê ber bi Ewropayê ve çêbibe. Ji ber ku Tirkiye naxwaze bêtir Sûriyeyiyan qebûl bike."

Di şîroveyê de hat destnîşankirin ku ne Almanya û ne jî welatên din ên endamên Yekîtiya Ewropayê ji vê yekê re amade ne û hat diyarkirin "Dema wan vê dawiyê behsa Sûriyê kir, ne li ser çareseriyeke siyasî, lê tenê behsa çawaniya şandina penaberan bo welatên wan ên ku şerê navxweyî lê heye, dikirin."

Di gotarê de tê gotin ku aktorên wekî Rûsya, Tirkiye û Mîrektiyên Yekbûyî yên Ereb (Îmarat) dê di navbera xwe de biryarê bidin ka dê li Sûriyê çi bibe. Di daxuyaniyê de wiha hat gotin: "Ewropa çi biryarê bide wê neçar bimîne bijî."

**

‘Dema avakirina Sûriyeya demokratîk e’

Rojnameya Die Tageszeitung (taz) di şîroveya xwe de amaje bi wê yekê dike ku her çiqas zehmet xuya bike jî, divê ji derfeta avakirina Sûriyeyeke bêyî Esed sûd werbigirin.

Rojnameyê şîrove kir ku berî heşt salan, Rûsya û rêjîma Esed bombeyên bermîl û rokêtan bi ser xelkên bêparastin û birçî de barandin, ku xelkê Helebê di dojehê re derbas bûn, di Kanûna 2016an de rizgar bûn birin herêma Idlibê û ev geşedan bûn. "Serkeftina Esed û Pûtîn" hat binavkirin.

Herwiha hat bibîrxistin ku xelkê Helebê di dojehê re derbas bûn, kesên rizgarbûyî di Kanûna 2016an de birin herêma Idlibê û ev geşedan wek serkeftina Esed û Pûtîn hatin dîtin. Di nivîsê de hat gotin, "Lê wê demê jî li ser dîwarên hin avahiyên hilweşiyayî 'Em ê vegerin' nivîsandibûn û piştî 8 salan dîsa vegeriyan. Ev rovanşeke dîrokî ye ku hema bêje di dîrokê de tune ye."

Di şîroveyê de hate destnîşankirin ku rejîma Esad li seranserê Sûriyeyê ber bi hilweşînê ve diçe û di derbarê paşeroja Sûriyeyê de nezelaliyek metirsîdar heye: "Gelo wê îslamiyên radîkal dengê xwe bidin serhildêran? Gelo wê di navbera wan de şer derkeve komên cuda cuda, bi taybetî jî Tirkiye, komên Sûriyê li dijî hev derdixîne." Tê diyarkirin ku bersiv ji gelek pirsên weke.

Di şîroveyê de amaje bi wê yekê hat kirin ku rejîma Esed niha li seranserî Sûriyê ber bi hilweşandinê ve diçe û di derbarê paşeroja Sûriyê de nezelaliyek metirsîdar heye. Tê diyarkirin ku bersiv ji gelek pirsên weke, "Gelo Îslamiyên radîkal wê dengê xwe di nava serhildêran de bidin? Gelo wê di navbera komên cuda de şer derkeve? Gelo hêzên derve bi taybetî Tirkiye komên Sûriyeyê li dijî hev bi kar tînin?" tên xwestin.

Di gotarê de hat destnîşankirin ku li Sûriyeyê êdî baweriya kesî bi kesî nayê û ev tişt hatin gotin.

"Di vê rewşê de avakirina Sûriyeyeke demokratîk hema hema ne mumkin e. Lê ya ku divê niha pêk were ev e. Divê Sûriye ji nû ve bê avakirin: Bê Esed, bêyî serwerên şer. Di vî warî de gava yekem hatiye avêtin. Bi milyonan Sûriyeyiyên li çaraliyê cîhanê, ku bi salan li hêviya bidawîbûna vê tirsê ne, vê kêliya şahiyê heq dikin. Lê ew jî dizanin ku dibe ku ev demek dirêj dom neke."