NIRXANDIN – Bûyerên li Kobanî û Hesekê tên çi wateyê? Bûyerên cuda, bertekeke hevpar

RûpelNews -  Hêrsa ku ji ber kuştina hovane ya leşkerekî kurd li Hesekê derket û protestoyên li Kobanê yên li dijî veguhestina girtiyan ji girtîgeha herêmî, her çend bûyerên cuda bin jî, li ser heman zemîna siyasî li hev civiyan: nebûna baweriyê di pêvajoya entegrasyonê ya ku rejîma Şamê bi kurdan re dimeşîne.

Du bajar, du bûyerên cuda

Yek ji hûrgiliyên herî girîng ji bo fêmkirina geşedanên dawî ev e ku bûyerên li Hesekê û Kobaniyê ne heman bûyer bûn.

Belavbûna dîmenên ku kuştina Samî Şêxmûs ê ku leşkerekî kurd ê Artêşa Erebî ya Sûriyê—ku wek Sîpan Heso jî tê nasîn—li Hesekê nîşan didin, di nav gelê kurd de bertekeke mezin derxist. Di dîmenan de îdiaya ku Şeyhmus tê serjêkirin û gule li bedena wî ya bêcan tê reşandin, hat nîşandan. Li dû vê yekê, bi hezaran kes derketin kolanan û dest bi protestoyan kirin. Hat ragihandin ku di dema midaxeleya hêzên ewlehiyê de hejmareke mezin ji welatiyan hatin binçavkirin.

Lêbelê, geşedanên li Kobaniyê ji ber bûyereke cuda derketin holê. Redkirina girtiyên di girtîgehê de ku werin veguhestin bo girtîgehên Helebê bû sedem ku alozî zêde bibin. Hat ragihandin ku hin girtiyan xwe şewitandin û diyar kirin ku ew tercîh dikin bimrin lê naxwazin ku ji bo Helebê werin şandin. Di bûyeran de 9 kesan jiyana xwe ji dest dan û herî kêm 17 kes jî birîndar bûn.

Rastiya ku ev her du geşedan ji aliyê hin dezgehên medyayê ve wekî bûyereke yekane hatin ragihandin, têgihiştina paşxaneya krîza li Kobanî zehmet kir. Lêbelê, eşkere ye ku her du bûyer rasterast ji hev cuda ne.

Çi di bingeha aloziyên li Kobanê de ye?

Di bingeha bûyerên li Kobanê de veguhestina girtiyan bo Helebê heye. Li gorî agahiyên ku hatine bidestxistin, dema ku hêzên ewlehiyê 27 ciwanên ji Kobanê girtin alozî zêde bû. Hat ragihandin ku 10 ji wan ciwanan paşê hatin berdan, lê 17 kes jî di konvoyeke ji nêzîkî 50 wesayîtên leşkerî û ewlehiyê de birin Helebê. Vê geşedanê asta aloziyan ku jixwe li bajêr bilind bû, hê bêtir zêde kiriye.

Pirsgirêka sereke di qada giştî ya kurdan de li ser vê yekê ye: Gelo pêvajoya ku wekî 'entegrasyon' tê pênasekirin, bi rastî li ser bingehek hevpar e derbarê ka dê avahiyên ewlehî û îdarî yên heyî li Rojava çawa bi saziyên li Şamê re têkiliyê deynin, an biryar ji aliyê hikûmeta navendî ve tên dayîn?

Bûyerên dawî nîşan didin ku hêj bersiveke zelal ji vê pirsê re nehatiye dayîn.

Serdaneke ku di dema giranbûna krîzê de bala kişand

Her ku alozî zêde dibûn, serdana Kobaniyê ya ji aliyê Mezlûm Elbî yê ku wekî Şêwirmendê Serokomariya Sûriyê ye ve jî bal kişand. Serdanê nîşan da ku krîz ne tenê wekî pirsgirêkeke ewlehiya herêmî tê dîtin.

Di vê navberê de, di civîneke di navbera Cîgirê Parêzgerê Hesekê Ehmed Hîlalî û serokên eşîran de, hate tekezkirin ku divê xelk ji ber xwesteka tolhildanê tevnegere. Hîlalî diyar kir ku kesên berpirsiyarê kuştina leşkerekî kurd li Hesekê hatine girtin û dê li gorî qanûnê bên cezakirin. Wî her wiha got ku bûyerên li Kobanî mijareke cuda ne.

Hêrsa li kolanan ji bûyeran zêdetir e

Lêbelê, wisa xuya nake ku berteka li kolanan tenê bi bûyerên takekesî sînordar be. Di dîmenên ku di dema xwepêşandanan de li ser medyaya civakî hatine parvekirin de, berbiçavbûna dirûşm û peyamên ku pêvajoya yekbûnê rexne dikin, nîşan dide ku pirsgirêk veguheriye nîqaşeke siyasî ya berfirehtir.

Ji perspektîfa kurdan, pirsgirêk ne tenê destwerdana hêzên ewlehiyê an jî veguhestina girtiyan bo bajarên din e. Pirsgirêka bingehîn ew e ku dê peymanên di navbera Şam û kurdan de çawa werin cîbicîkirin û paşeroj ji bo têkiliyên heyî yên li Rojava dê çi be.

Ji ber vê sedemê, divê pêşketinên li Kobanî ne tenê wekî pirsgirêkeke girtîgehê werin dîtin.

Mijara ewlehiyê careke din bûye navenda nîqaşan

Li dû protestoyên dawî, rola Asayîşê û avaniya ewlehiyê ya bajêr jî li ser medyaya civakî bûne mijara nîqaşê. Li ser bingeha şîroveyên wekî 'Li Kobanê, Asayîş ji aliyê YPG-YPJê ve tê birêvebirin û li bajêr ti HTŞ tune ye', pirsa ku kî berpirsiyarê destwerdana li dijî xwepêşanderan bû, derketiye holê.

Ev nîqaş di rastiyê de dest dide yek ji mijarên herî hestiyar ên di pêvajoya yekbûnê de: ewlehî.

Ev ji ber wê yekê ye ku, ji aliyekî ve, rejîma Şamê armanc dike ku desthilata navendî li seranserê welêt xurt bike, lê ji aliyê din ve kurdên li Rojava li bendê ne ku mekanîzmayên xwe yên ewlehî û îdarî yên heyî biparêzin. Heya ku sînorên di navbera van her du nêzîkatiyan de nezelal bin, egera derketina aloziyên bi vî rengî dê berdewam bike.

Banga aqilê selîm: Bila alozî zêdetir nebe

Nûnerê PYDê yê Kobanê Adnan Bozan  bo medyaya kurdî axivî û her wiha bang li gel kir ku aqilê selîm bi kar bînin û tekez kir ku divê neyê hiştin aloziyên heyî zêdetir bibe. Bozan got ku divê gel li hember provokasyonan û hewldanên wan kesên ku dixwazin nîqaşan belav bikin, hişyar be.

Ev bang girîng e. Ji ber ku tengezariya li Kobanê ne tenê ji aliyê têkiliyên di navbera Şam û kurdan de, lê herwiha ji aliyê hevsengiya navxweyî ya Rojava bi xwe ve jî metirsiyek e.

Testa rastîn: pêvajoya entegrasyonê

Li vir xeta hevpar a di nav geşedanên dawî de diyar dibe. Kuştina leşkerê kurd li Hesekê tiştek e; krîza girtîgehê li Kobanê tiştekî din e. Lêbelê, her du bûyeran di nav gelê kurd de hestek bêbaweriyê ya zêde li hember rejîma Şamê geş kirine.

Ji ber vê yekê, dê pir hêsankirin be ku mirov bûyerên heyî yên li Rojava tenê di çarçoveya ' pevçûn', 'şewata girtîgehê' an 'girtinan' de şîrove bike.

Mijara eslî ew e ku pêvajoya yekbûnê ya di navbera rejîma Şam û kurdan de li Rojava dê li ser erdê çawa bi pêş bikeve. Her ku cudahiya di navbera hêviyên partiyan de yên derbarê ewlehî, rêveberiya herêmî, nûnertiya siyasî û paşeroja destkeftiyên ku ji aliyê kurdan ve hatine bidestxistin, firehtir dibe, dibe ku bûyereke ewlehiyê ya biçûk jî veguhere krîzeke siyasî ya berfirehtir.

Pêşketinên dawî yên li Kobaniyê di vî warî de wek hişyariyekê ne. Ji perspektîfa rejîma Şamê ve yek ji ceribandinên herî girîng ên di serdema pêş de dê ew be ku meriv çawa yekbûnê bi desthilata navendî re pêk bîne bêyî ku baweriya kurdan a li Rojava winda bike.

Ji bo îro, hêrsa li kolanan ne tenê li dijî berpirsiyarên bûyereke takekesî ye, lê her ku diçe zêdetir li dijî cewhera têkiliya nû ye ku rejîma Şamê hewl dide bi kurdan re deyne.