Gelo vekişîna DYAyê ji Iraqê ji nû ve bicihkirineke stratejîk e?

RûpelNews - Hêzên koalîsyonê yên ji DYA û welatên din ên biyanî biryar e di 30ê Îlonê de ji Iraqê derkevin.

Ev dawî li wê mîsyonê tîne ku piştî desteserkirina beşên mezin ên welêt ji aliyê DAIŞê ve di sala 2014an de hatibû destpêkirin.

Ev vekişîn li pey peymaneke ku di navbera Bexda û Washingtonê de li ser kêmkirina hêdî hêdî ya hêzên amerîkî hatibû îmzekirin, tê. Lêbelê, gotûbêj derbarê paşeroja hebûna leşkerî ya DYAyê li Iraq û Herêma Kurdistanê, û rola ku dibe ku hêzên amerîkî di parastina dezgehên dîplomatîk ên amerîkî de bidomînin, berdewam dikin.

Leşkerên amerîkî berê di sala 2011an de, heşt sal piştî operasyona bi pêşengiya DYAyê ya ku di sala 2003'an de Sedam Huseyn ji desthilatê dûr xistibû, ji Iraqê vekişiyabûn.

'Dîroka teqez û dawî'

Her du hikûmetan gelek caran diyar kirine ku pêvajo wekî ku hatiye plankirin didome.

Berdevkekî Wezareta Derve ya DYAyê vê dawiyê dubare kir ku Washington pabendî dema vekişînê ya ku bi Bexdayê re li hev hatiye kirin dimîne, û diyar kir ku vekişîn dê heta 30ê Îlonê bi dawî bibe.

Rayedarên Iraqî her wiha 30ê Îlonê wekî 'dîroka teqez û dawî' ji bo bidawîbûna mîsyona leşkerî ya koalîsyona bi pêşengiya Amerîkayê û temamkirina vekişîna hêzên wê ji welêt bi nav kirin.

Rayedaran her wiha tekez kirin ku 1ê Cotmehê dê 'beşeke nû di dîroka welêt de' nîşan bide, ji ber ku dê ti hebûneke leşkerî ya biyanî li Iraqê nemîne.

Her du welatan diyar kirin ku hêzên ewlehiyê yên Iraqê û hêzên Pêşmergeyê dikarin bêyî leşkerên şer ên biyanî ewlehiyê biparêzin û şerê li dijî DAIŞê li Iraqê bidomînin.

Ev tarîx di çarçoveya peymana di navbera Bexda û Washingtonê de ya derbarê vekişîna hêzên koalîsyona bi pêşengiya DYAyê ji Iraqê di sala 2024an de hatibû danîn.

Leşker dê li herêmê werin veguhestin

Her çend vekişîn dawiya hebûna leşkerî ya DYA'yê li Iraqê di şêweya wê ya heyî de nîşan dide jî, li gorî raporên ji dezgehên medyayê yên cihêreng, beşek girîng a leşkerên ku vedikişin dê venegerin DYA'yê.

Li şûna wê, "bi sedan leşker" dê li Urdunê û cihên din ên li seranserê Rojhilata Navîn werin veguhestin.

Li gorî raporan, Washington armanc dike ku şiyana xwe ya mudaxeleyeke bilez li herêmê li hember gefan biparêze, bi taybetî gefên ku ji aliyê DAIŞ û komên çekdar ên piştgirîkirî yên Îranê ve tên kirin.

Analîst amaje dikin ku ev pêngav ji vekişîneke leşkerî ya tam ji herêmê zêdetir, ji nû ve bicihkirineke stratejîk e.

Hin leşker dê li Iraqê bimînin

Tevî planên ji bo bidawîkirina mîsyona koalîsyonê, hin rapor destnîşan dikin ku dibe ku hejmareke sînordar ji personelên leşkerî yên amerîkî wekî beşek ji amadekariyên parastina Balyozxaneya Amerîkayê ya li Bexdayê û tesîsên din ên dîplomatîk, li Iraqê bimînin.

Raporên kontrolê yên DYAyê û nûçeyên çapemeniyê yên dawî diyar dikin ku piştgiriya ewlehî û leşkerî ji bo kompleksa balyozxaneyê ya berfireh hîn jî ji aliyê DYAyê ve tê peydakirin.

Bi heman awayî, tê ragihandin ku dê herî kêm sîstemeke parastina hewayî li Herêma Kurdistanê bimîne ji bo parastina Konsulxaneya Giştî ya DYAyê ya li Hewlêrê.

Analîst amaje dikin ku ev tedbîr ne hewce ye ku li dijî peymana dawîanîna mîsyona koalîsyonê bin, ji ber ku li beşên din ên cîhanê ji bo mîsyonên dîplomatîk ên mezin ên DYAyê jî amadekariyên bi vî rengî hene.

Ev pêngav ji ber domdariya gefên komên çekdar û bêîstiqrariya berfirehtir a herêmî, ji bo DYAyê xwedî girîngiyeke taybet e.

Ceribandineke ewlehiyê ji bo Herêma Kurdistanê

DYA plan dike ku leşkerên xwe ji Bingeha Hewayî ya Herîr a nêzîkî Hewlêrê vekişîne û sîstemên parastina hewayî yên ku li Herêma Kurdistanê hatine bicihkirin rake.

Ji perspektîfa kurdan ve, vekişîn pirsgirêkeke ewlehiyê ya girîng derdixe holê.

Leşkerên amerîkî û sîstemên parastinê di parastina Hewlêrê de li hember êrîşên mûşekî û dronî yên ku di salên dawî de ji aliyê komên çekdar ên girêdayî Îranê ve hatine kirin, roleke sereke lîstine.

Rayedar û analîstan hişyarî dane ku ev vekişîn dikare valahiyeke ewlehiyê biafirîne, bi taybetî ji ber ku gefên hewayî berdewam dikin û herêm bi giranî girêdayî piştgiriya îstixbaratî, çavdêrî û parastina hewayî ya DYAyê ye.

Rêberên kurd herwiha hebûna Amerîkayê wekî hêzeke astengker li dijî aloziyên herêmî û rêze êrîşên mûşekî û dronî yên ku di mehên dawî de li herêmê bûne armanc, dibînin.

Gelo piştî vê çi dibe?

Paşvekişandina leşkeran dê dawî li serdema leşkerî ya ku bi destwerdana bi pêşengiya Amerîkayê ya li Iraqê di sala 2003an de dest pê kiribû, bîne.

Lêbelê, nayê payîn ku ev bibe dawiya bandor an jî hebûna DYAyê li welêt.

Hêzên DYAyê dê li cihên din ên herêmê werin bicihkirin; tê payîn ku hevkariya ewlehiyê ya bi Herêma Kurdistanê re bidome, û tê payîn ku hin personel li welêt bimînin da ku tesîsên dîplomatîk biparêzin.

Ji ber vê yekê, wisa dixuye ku têkiliyên ewlehiyê yên di navbera Bexda û Washingtonê de dikevin qonaxeke nû.

Ihtimal heye ku giringiya vê qonaxê ji hebûneke leşkerî ya rasterast ber bi hevkarî û hevrêziyê ve biguhere. (BBC)