Rojhilat'ta internet yasağına çözüm: Kürdistan Bölgesi sınırı

RûpelNews - İranlı yetkililer kısıtlamalara gerekçe olarak "güvenlik kaygılarını" ve "siber savaşa" karşı koyma ihtiyacını gösterdi.

Vatandaşlar kesintinin kendilerini bağımsız haber kaynaklarından mahrum bıraktığını, yurt dışındaki aile üyelerine ulaşmayı imkânsız hale getirdiğini ve birçok durumda geçim kaynaklarını yok ettiğini söylüyor.

Yetkililer ayrıca VPN'ler ve Starlink uydu interneti de dahil olmak üzere İranlıların internete girmek için başvurdukları pek çok aracı suç kapsamına aldı.

Rojhilat’ın sınır kenti Bane'de yaşayan ve güvenlik nedeniyle isminin açıklanmasını istemeyen bir kişi Euronews'e yaptığı açıklamada, "Savaş başladıktan sonra İran'da internet tamamen kapatıldı ve ülke içi ile dışı arasında neredeyse hiçbir iletişim kalmadı" dedi.

Yaklaşık 100 bin nüfuslu Bane kenti en yakın sınır kapısına sadece 30 kilometre uzaklıkta.

"Ekonominin büyük bölümünün ticarete bağlı olduğu Bane'de birçok tüccar ve esnafın işlerini sürdürebilmek için internet erişimine ihtiyacı vardı ve bu nedenle komşu ülkelerden gelen SIM kartlara yöneldiler."

Endişe sadece tüccarlarla sınırlı değildi. Yurt dışında yaşayan İranlıların evlerinin vurulup vurulmadığını ya da sevdiklerinin güvende olup olmadığını bilmeleri mümkün değildi.

Sınır kenti Serdeşt'te yaşayan biri vatandaş ise, "Birçoğumuz savaş sırasında neler olduğunu ya da bizi nasıl bir kaderin beklediğini bilmiyorduk. Bu yüzden bazı insanlar serbest bilgi akışına erişmek için bu yöntemi kullanmaya çalıştı" diyor.

Bu arada, yaklaşık 50 bin nüfuslu Serdeşt, 1987 yılında İran-Irak savaşı sırasında Saddam Hüseyin yönetimindeki Irak güçlerinin hardal gazı bombası atmasının ardından dünyada kimyasal silah saldırısına uğrayan ilk şehirlerden biri oldu.

Bane, İran-Irak savaşı sırasında her iki tarafça da bombalanmış ve yerel halkın çoğu Güney Kürdistan’a kaçmıştı.

Kürdistan Bölgesi SIM kartları revaçta

Sınır toplulukları arasında yayılan çözümlerden biri, Rojhilat’ta sınır bölgelerinde kısmi kapsama alanına sahip olan Korek ve Asiacell sağlayıcılarının Irak mobil şebeke SIM kartlarının kullanılmasıydı.

"Bu SIM kartlar İran'ın sınır bölgelerinde bir miktar kapsama alanına sahip ve sınıra ne kadar yaklaşırsanız bağlantı o kadar iyi oluyor. Bu nedenle tüccarlar ve yurtdışındaki aile üyelerini durumları hakkında bilgilendirmek isteyen insanlar internete bağlanmak için bu kartları kullandılar" dedi.

Kürdistan Bölgesi’ne yakın kasabaların bazı sakinleri zaten buranın SIM kartlarına sahipti veya bunları almak için Kürdistan Bölgesi’ne seyahat ettiler. Sınır ötesi sinyallerin daha güçlü olduğu bölgelerde insanlar yurtdışındaki akrabalarını aradı ya da işlerini sürdürmeye çalıştı.

Sonunda Bane'nin birkaç kilometre dışında, sınıra yakın bir yerde doğaçlama bir internet erişim noktası ortaya çıktı.

Bane sakini, "Birçok insan Bane şehrinin yaklaşık 3-4 kilometre dışında, Irak sınırına yakın bir bölgeye giderdi, burada sinyal alımı daha iyiydi ve internete bağlanmak mümkündü" diye açıkladı.

"Yavaş yavaş oraya gidenlerin sayısı arttı ve bir grup oraya küçük bir baraka inşa etti ve mobil internetlerini Wi-Fi aracılığıyla başkalarıyla paylaşarak para karşılığında saat başı internet erişimi sunmaya başladı" diyorlar.

50'den fazla tutuklama

İranlı yetkililer sonunda bölgeye baskın düzenledi. Bane sakini, "Bölgeyi bastılar, 50'den fazla kişiyi tutukladılar ve cep telefonlarına el koydular" dedi ve ekledi:

"Ajanlar tutuklananların cep telefonlarında kayıtlı tüm verileri inceledi ve ardından sınıra yaklaşan ya da Irak SIM kartı taşıyan herkesin sert bir tepkiyle karşılaşacağı uyarısında bulundu.

Gözaltına alınanlara neden internete girmeye çalıştıklarını açıklamaları için baskı yapıldı.

Birçoğu sadece yurt dışındaki akrabalarını aramıştı, diğerleri ise işlerini yapmak için internete ihtiyaç duyan tüccarlar ve iş adamlarıydı."

Çoğu yazılı taahhütname imzaladıktan sonra serbest bırakıldı. Euronews'in konuştuğu görgü tanıklarına göre yaklaşık 10 kişi hala gözaltında.

Baskılar insanları sınır geçişlerinde de daha temkinli olmaya itti.

Bir başka tanık ise, "Şu anda güvenlik hassasiyetleri nedeniyle insanlar bazı sınır geçişlerinden kaçınıyor ve İran ile Kürdistan Bölgesi arasında seyahat edenlerin çoğu tutuklanmamak ya da İsrail ve ABD ile iş birliği yapmakla suçlanmamak için cep telefonlarını ve dizüstü bilgisayarlarını siliyor" dedi.

Azınlık için internet

Geçtiğimiz aylarda sadece az sayıda İranlı, pahalı ya da resmi olarak yasaklanmış yollarla küresel internete erişmeyi başardı.

Sınırlı sayıda işletme lisansı sahibi, yetkililerin "pro internet" olarak adlandırdıkları pakete kayıt yaptırabiliyor ancak 50 gigabaytlık bir paket yaklaşık 2,8 milyon tümene (mevcut serbest piyasa döviz kurlarına göre yaklaşık 15 euro) mal oluyor ve kayıt ücretlerinden ayrı olarak tahsil ediliyor.

Aylık maaşı 20 milyon tümene (110 euro) ulaşmayan pek çok işçi için bu maliyet ulaşılamaz.

Seçkin bir azınlık da özel SIM kartlar ya da ayrıcalıklı gazetecilik erişimi yoluyla erişim sağlayabiliyor. Bu tür erişime sahip olanlardan bazıları, ya çoğu İranlının erişimine açık olmadığı için ya da çevrimiçi faaliyetlerinin izlendiğinden endişe ettikleri için bu erişimi kullanmayı reddediyor.

Kesintinin başlangıcında hızla yükselen VPN fiyatları, arzın artmasıyla birlikte düşüşe geçti. Çoğu kaçak olan sınırlı sayıda Starlink cihazı da dolaşımda ancak bunların kullanımı kovuşturma riski taşıyor ve şimdiden bir kişinin hayatına mal oldu.

Son olayda, Tahranlı 40 yaşındaki bir iş adamı, Starlink cihazlarının kullanımıyla ilgili suçlamalardan dolayı tutuklu bulunan kardeşinin davasını takip etmeye gittiğinde güvenlik güçleri tarafından tutuklanmasının ardından gözaltında hayatını kaybetti.

Bir Serdeşt sakini, sınır bölgelerindeki erişim koşullarının şu anda "biraz daha iyi" olduğunu ve bu seçeneklerden herhangi birine sahip olmayan çoğu insanın İran'ın yerel "ulusal internetini" kullandığını ve kısıtlamaların sona ermesini beklediğini söyledi.

İran Ticaret Odası'nın ekonomi komisyonu başkanı Afshin Kalahi yerel medyaya verdiği demeçte, erişimin kesilmesinin İran ekonomisi için günlük 30 milyon ila 40 milyon dolar (25,5 milyon ila 34 milyon euro) arasında doğrudan kayba neden olduğunu söyledi.

İran İletişim Bakanlığı da işletmeler için günlük 600 milyar tümen (30,3 milyon euro) iş kaybından bahsetti.

Bakanlık ayrıca, çoğunluğu orta ve alt sınıflardan olmak üzere yaklaşık 10 milyon kişinin işleri için istikrarlı dijital iletişime bağımlı olduğunu söyledi.