Araştırma: Türkler ve Kürtler arasındaki en büyük fark nedir?

RûpelNews - Bağımsız araştırmacı Av. Melih Rüştü Çalıkoğlu tarafından hazırlanan ve ağustos ayında yayımlanan araştırma, Temmuz 2025’te 398 Türk, 169 Kürt ve kendisini bu iki kimlikten herhangi biriyle tanımlamayan 45 kişinin katılımıyla gerçekleştirildi. Katılımcılara 30 soru yöneltilirken yanıtlar NuvoPoll üzerinden çevrimiçi ve anonim olarak toplandı.

Araştırmada örneklemin olasılıklı olmadığı ve katılımcıların yaklaşık dörtte üçünün erkek, dörtte üçünden fazlasının ise üniversite mezunu olduğu belirtildi. Bu nedenle sonuçların Türkiye toplumunun tamamını temsil etmediği, yalnızca araştırmaya katılan 613 kişinin yanıtlarını yansıttığı vurgulandı.

En büyük fark statü boyutunda

Ötekilik Endeksi; duygu, ilişki ve statü olmak üzere üç ayrı boyutu ölçüyor. Türk katılımcıların Kürtlere yönelik duygu puanı +9,80, ilişki puanı +10,10, statü puanı ise -2,66 olarak hesaplandı.

Kürt katılımcıların Türklere yönelik duygu puanı +4,59, ilişki puanı +5,01, statü puanı ise -8,85 oldu.

Raporda bu tablo, özetle “seviyoruz, güveniyoruz, ama denk görmüyoruz” şeklinde yorumlandı. Her iki grupta da statü puanının negatif çıkması dikkat çekerken, Kürt katılımcılardaki statü açığının Türk katılımcılardaki açığın üç katından fazla olduğu belirtildi.

Araştırmaya göre bu fark eğitim veya gelir düzeyiyle açıklanamadı. Statü farkının farklı eğitim ve gelir gruplarında da aynı yönde görüldüğü ifade edildi. Ancak raporda bu farkın nedenine ilişkin bir açıklama yapılmadı.

Siyasi kimlik daha belirgin bir ayrışma yaratıyor

Araştırmada gelir, yaş, eğitim ve sosyal medya kullanımının ötekilik algısında belirgin bir farklılık yaratmadığı, buna karşılık siyasi kimliğin daha güçlü bir ayrışma yarattığı sonucuna ulaşıldı.

Türk katılımcılar arasında kendisini milliyetçi olarak tanımlayan grup, duygu ve ilişki boyutlarında negatif puan alan tek grup oldu. Bu grupla muhafazakâr katılımcılar arasındaki duygu puanı farkının 16 puana ulaştığı belirtildi.

Kürt katılımcılarda ise farklılaşmanın belirli bir siyasi kimlikten çok siyasi kimliğe bağlılık düzeyiyle ilişkili olduğu görüldü. Siyasi kimliğe bağlılık arttıkça Türklere yönelik ötekilik düzeyinin de kademeli olarak yükseldiği belirtildi.

Kadınlar diğer gruba karşı daha mesafeli

Araştırmada her iki grupta da kadın katılımcıların erkeklere göre diğer topluluğa biraz daha mesafeli puanlar verdiği görüldü. Farkın küçük olmasına rağmen farklı ölçümlerde büyük ölçüde aynı yönde tekrarlandığı belirtildi.

Bu farkın görüldüğü sorulardan biri, “Aynı asansörde kapalı kalmaktan rahatsız olmam” oldu. Türk erkek katılımcıların bu soruya verdiği ortalama puan +17,61 iken kadınlarda +14,02 olarak ölçüldü.

Raporda bu bulgunun doğrudan ötekilik algısından ziyade güvenlik algısıyla ilişkili olabileceği değerlendirildi.

İki grubun zorlandığı sorular farklı

Araştırmada katılımcılara bazı sorularda “Bilgim yok” ve “İlgilenmiyorum” seçenekleri de sunuldu. Bu seçeneklerin kullanımında Türk ve Kürt katılımcılar arasında farklılık görüldü.

Türk katılımcıların en fazla yanıtlamaktan kaçındığı beş sorunun tamamının statü boyutunda olduğu belirtildi. “Bize göre daha zeki mi?” ve “Daha temiz mi?” gibi sorularda kaçınma oranı yüzde 24’e kadar çıktı.

Kürt katılımcıların en fazla kaçındığı beş sorunun ise tamamı duygu boyutundaki sorulardan oluştu. Rapora göre bu durum, Türk katılımcılar açısından “Onlar bizden üstün mü?” sorusunun, Kürt katılımcılar açısından ise “Onlara karşı ne hissediyorsun?” sorusunun daha zorlayıcı olduğunu gösteriyor.

Türkler ile Kürtler arasındaki mesafe 34 puan

Ötekilik Endeksi’nin 2024’te Türkiyeliler ile Suriyeli göçmenler arasındaki ilişkiyi ölçmek için aynı yöntemle gerçekleştirdiği araştırmada toplumsal mesafe 45,40 olarak hesaplanmıştı.

Türkler ile Kürtler arasındaki 34 puanlık mesafe, bu ölçümden yaklaşık 11 puan daha düşük çıktı. Ancak raporda iki ölçüm arasındaki farkın bir “başarı” göstergesi olarak değerlendirilmemesi gerektiği belirtildi.

Rapora göre araştırma, Türkler ile Kürtlerin birbirlerini hangi konumda gördüğünü ortaya koyuyor ancak bu algıların tarihsel, ekonomik veya psikolojik nedenlerini açıklamıyor. Çalışma bu yönüyle kendisini bir “sosyopolitik röntgen” olarak tanımlıyor.

Raporda ayrıca istatistiksel hesaplamaların, güven aralıkları ve katman bileşimi düzeltmeleri de dahil olmak üzere, büyük dil modeli desteğiyle oluşturulup yürütüldüğü bilgisine yer verildi.