Almanya’da İslam araştırmaları ikilemde
RûpelNews - Alman Entegrasyon ve Göç Araştırmaları Merkezi'nin (DeZIM) direktörü Naika Foroutan, İslam araştırmalarının hedef kitlesine ilişkin çarpıcı bir değerlendirmede bulundu. Foroutan, “İslam üzerine yapılan araştırmalar Müslümanlar için değil, daha çok Müslümanlardan korkan Müslüman olmayanlar için yapılıyor” dedi.
Bu görüşe şaşırdığını belirten Münster Üniversitesi İslami İlahiyat Merkezi Başkanı Mouhanad Khorchide ise entegrasyon veya İslamcılık gibi konuların toplumun tamamını ilgilendirdiğini vurguladı.
Konferansa bilim, medya ve siyaset dünyasından yaklaşık 80 kişi katıldı. Katılımcılar, araştırmacıların sorumluluğu, araştırma sonuçlarının yorumlanması ve kamuoyuna aktarılması konularını tartıştı.
Khorchide’ye göre İslam araştırmaları günümüzde büyük bir baskı altında bulunuyor.
“Bu alanda araştırmacılar ne yaparsa yapsın, mutlaka bir taraf çıkıp çalışmanın hatalı olduğunu söylüyor” diyen Khorchide, konferansın temel amacının İslam araştırmalarının daha fazla özgürlüğe kavuşması ve araştırmacıların hızlı biçimde damgalanmasının önüne geçilmesi olduğunu ifade etti.
Antisemitizm araştırması tartışma yarattı
Khorchide, 2024 yılında Münster Üniversitesi İslami İlahiyat Merkezi tarafından yayımlanan ve gelecekte İslam dersi öğretmeni olacak adayların görüşlerini inceleyen bir araştırmayı örnek gösterdi.
Araştırmanın ardından kamuoyundaki tartışmalar, çalışmanın ortaya koyduğu sonuçlardan çok katılımcılar arasında tespit edilen antisemitik görüşler üzerinde yoğunlaştı.
Bir kesim araştırma sonuçlarını kendi tezlerinin doğrulandığı şeklinde yorumlarken, diğer kesim çalışmayı İslamofobik olmakla suçladı.
Khorchide’ye göre araştırma sonuçlarının içeriği hakkında nesnel ve bilimsel bir değerlendirme ise neredeyse hiç yapılmadı. Medyada da benzer bir tablo ortaya çıktı.
Bu nedenle birçok genç akademisyenin İslam araştırmaları alanına yönelmekten çekindiği belirtiliyor.
“Kamuoyu baskısı beni durdurmadı”
Araştırmada görev alan din sosyoloğu Abdulkerim Senel ise yaşanan tartışmaların kendisini bu alandan uzaklaştırmadığını söyledi.
Senel, “Kamuoyu baskısıyla karşı karşıya kaldığınızda desteğe ihtiyaç duyuyorsunuz. Ben bu desteği Münster Üniversitesi’nde gördüm” ifadelerini kullandı.
Araştırma fonları konusunda eleştiri
Khorchide’nin dikkat çektiği bir diğer konu ise araştırma fonları oldu.
Khorchide’ye göre, sonuçlarının siyasi tartışma yaratma ihtimali bulunan araştırmalara kamu kaynaklarından destek sağlamak giderek zorlaşıyor.
“İnsanlar her şeyin yolunda gittiğini göstermek istiyor. Din derslerinin, İslam çalışmalarının, ilahiyat eğitiminin ve entegrasyonun başarılı olduğunu göstermek istiyorlar” diyen Khorchide, aksi durumda bazı siyasetçilerin kendilerini başarısızlıkla suçlanmış hissedebileceğini savundu.
Bu durumun İslam araştırmalarının geleceği açısından önemli sorular ortaya çıkardığını belirten Khorchide, araştırmaların nasıl konumlandırılması gerektiğinin tartışılması gerektiğini ifade etti.
“Sadece sorunları değil, çözümleri de göstermeliyiz”
Bertelsmann Vakfı’nda görev yapan İslam uzmanı Yasemin El-Menouar ise bilimsel çalışmaların aynı zamanda ahlaki bir sorumluluk taşıdığını söyledi.
El-Menouar, araştırma sorularının her zaman araştırmacıların bakış açısından etkilendiğini ancak buna rağmen sonuçlara açık olunması, şeffaf davranılması ve bilimsel kaliteye bağlı kalınması gerektiğini belirtti.
Araştırmaların yalnızca sorunları ortaya koymakla kalmaması gerektiğini ifade eden El-Menouar, çözüm önerilerinin de geliştirilmesinin önemine dikkat çekti.
Sonuçların sunuluş biçimi önemli
El-Menouar’a göre araştırma sonuçlarının kamuoyuna nasıl sunulduğu da büyük önem taşıyor.
Yanlış yorumlamalara veya mevcut önyargıların güçlenmesine yol açabilecek sunum biçimlerinden kaçınılması gerektiğini belirten uzman, çalışmalarında yalnızca entegrasyon sorunlarına değil, Müslümanların toplumsal dayanışmaya ve sosyal uyuma yaptığı katkılara da odaklanmaya çalıştıklarını söyledi.
“Bilim bu konuları ele almazsa popülistler doldurur”
Konferansın sonunda konuşmacılar ortak bir noktada buluştu.
Yasemin El-Menouar ve Mouhanad Khorchide’ye göre, İslam ve Müslümanlarla ilgili hassas konuların bilimsel yöntemlerle araştırılmaması durumunda bu alan giderek daha fazla popülist ve aşırı sağcı çevrelerin etkisine açık hale gelecek.
Katılımcılar, İslam araştırmalarının siyasi baskılardan bağımsız biçimde yürütülmesinin ve bilimsel sonuçların kamuoyunda daha sağlıklı tartışılabilmesinin demokratik toplum açısından büyük önem taşıdığı görüşünde birleşti. (NDR)