TAYBET - Çima destûr nayê dayîn ku sebze û fêkiyên Kurdistanê derbasî Tirkiyeyê bibin?

RûpelNews - Tê gotin ku bi taybetî bi şerê Îranê re, zêdebûna bihayê neft û gubreyê (pêşbir), bihayê sebze û fêkiyan li Tirkiyeyê jî bilind kiriye. Sebze û fêkiyên organîk û bi bihayên guncav ên ku li Herêma Kurdistanê tên çandin, di serî de welatên Ereban, bo gelek welatên cîhanê tên hinardekirin.

Karsaz Seyîd Genç ku ji nûçegihanê RûpelNewsê Hasan Kosen re axivî, astengiyên di pêvajoya ketina sebze û fêkiyên Herêma Kurdistanê bo bazara Tirkiyeyê de anî ziman.

Genç, destnîşan kir ku heke destûr bê dayîn û karhêsanî were peydakirin, bi ketina berhemên Kurdistanê bo bazara Tirkiyeyê re dê biha dakevin û xerîdar dê karibin bi bihayên erzantir bigihîjin berhemên organîk.

"Em bi pirsgirêkên ewlehiya xurekan dizanin"

Genç, diyar kir ku li Tirkiyeyê di dema dawî de pergalên cuda yên gubreyê (pêşbir) ku di hilberîna xurekan de tên bikaranîn, nîqaşên ewlehiya xurekan (gida güvenliği) bi xwe re anîne û got ku wan bala xwe daye ser vê rewşê.

Genç, anî ziman ku ew dixwazin sebze û fêkiyên ku ji aliyê cotkarên Herêma Kurdistanê ve bi gubreyên xwezayî tên hilberandin pêşkêşî bazara Tirkiyeyê bikin. Wî da zanîn ku di vê çarçoveyê de wan belgeyên pêwîst ji Wezareta Çandiniyê ya Iraqê girtine û tonajên berheman bi fermî hatine diyarkirin; her wiha serlêdanên pêwîst bo Wezareta Çandiniyê û Daristanê ya Komara Tirkiyeyê jî kirine.

"Me hemû belge kêm-zêde pêşkêş kirin"

Genç, derbarê pêvajoya derfirotinê de agahî dan û got ku wan hemû belgeyên pêwîst bi temamî amade kirine û serlêdan kirine.

Genç diyar kir ku di pêvajoyê de belgeyên wekî "rapora analîza rîskê" û "rêbernameya tenduristiya çandiniyê" di çarçoveya ewlehiya xurekan de hatine xwestin. Wî got ku wan ev belgeyên ku ji Bexdayê hatine girtin û li gorî standardên navneteweyî ne, rasterast radest kirine.

Genç, da zanîn ku piştî pêvajoyeke nêzî mehekê, ji wan re hatiye gotin ku divê belge ji aliyê hikûmeta Bexdayê ve bi fermî werin şandin û li ser vê yekê wan dîsa dest bi hewldanan kiriye.

"Derfirotina ji Herêma Kurdistanê bi hincetên cuda tê paşxistin"

Genç bal kişand ser geşedanên siyasî yên li herêmê û anî ziman ku ji ber aloziya di navbera Îran, DYA û Îsraîlê de, hikûmeta Iraqê û Herêma Kurdistanê bi pirsgirêkên cihêreng re rû bi rû ne.

Ji ber vê sedemê Genç diyar kir ku ew li benda nivîsa fermî ya ji Bexdayê ne û got: "Lê belê ev pêvajo ji bilî westandina me tu encamek neda."

Genç îdîa kir ku ji bo kesên dixwazin ji welatên cuda îtxalatê bikin hêsanî tên peydakirin, lê îtxalata ku tê xwestin di ser Herêma Kurdistanê re were kirin, bi hincetên cuda tê paşxistin.

"Cudahîya bihayan balê dikşîne"

Genç anî ziman ku armanca wan a bingehîn ew e ku hem ji bo herêmê û hem jî bo Tirkiyeyê berhemên bi kalîte pêşkêş bikin û bal kişand ser cudahiya bihayan.

Genç destnîşan kir ku di hinek bazaran de bihayê bacanreşkan di asta 150–200 TL de ye, lê li hember vê yekê di bazarên Kurdistanê de, wek mînak li Duhokê erzantir e.

Wî tekez kir ku ev rewş tevî sermaya zivistanê û qeşayê jî wisa ye.

"Rexneya li ser pergala hal û komîsyonê"

Genç, behsa pergala komîsyon û halê ya di bazirganiya sebze û fêkiyan de jî kir û diyar kir ku ev avahî bandorê li ser bihayan dike û hêza kirînê ya welatiyan kêm dike. Genç, got ku ew armanc dikin ku hem di sebze û hem jî di fêkiyan de berhemên erzan û bi kalîte îtxal bikin û pêşkêşî xerîdar bikin.

"Pêvajo di ser Bexdayê re dimeşe"

Genç, diyar kir ku ew rasterast bi hilberîneran re di nava têkiliyê de ne û bi taybetî ji bo zeytûn û fêkiyan hevdîtinan dikin. Ji ber ku Herêma Kurdistanê girêdayî hikûmeta navendî ya Iraqê ye, Genç got ku pêvajo di ser Bexdayê re dimeşe û belgeyên têkildar bi rêya Wezareta Çandiniyê ya Bexdayê tên amadekirin.

Li aliyê Tirkiyeyê jî Genç da zanîn ku saziyên muxatab Wezareta Çandiniyê û Daristanê û Wezareta Bazirganiyê ne û hemû serlêdan li gorî standartên têkildar hatine kirin.

"Pêvajo me diwestîne"

Genç, gazind kir ku pêvajoya destûrê pir dirêj bûye û wiha got: “Di vê pêvajoyê de em rasterast bi hilberîneran re di nava têkiliyê de ne. Di bin şert û mercên asayî de, heke me îro ev pêvajo di ser Îsraîlê re bimeşanda, guman tune ku em ê roja din destûrê bistînin. Lê gava em heman pêvajoyê di ser Herêma Kurdistanê an jî Iraqê re dimeşînin, mixabin pêvajoya mijulkirina me wekî esnaf û bazirgan pir diwestîne. Ev rewş hema bêje vediguhere pêvajoyek ji bo xerabkirina me. Tevî vê yekê, em ê ji bo gihandina berhemên cotkar û hilberînerên Herêma Kurdistanê bi kesên ku li vir daxwaz dikin re, çi ji destê me tê bikin."

"Berhemên li Kurdistanê tên hilberandin di bazara navneteweyî de ne"

Genç, diyar kir ku sebze û fêkiyên ku li Herêma Kurdistanê tên hilberandin di bazara navneteweyî de tên bikaranîn. Wî da zanîn ku petatên ji herêmê derdikevin, li şaxên McDonald's ên li Dubai û Ewrûpayê tên bikaranîn. Her wiha berhemên wekî hinarê jî tên hinardekirin.

Wekî din, Genç anî ziman ku li Herêma Kurdistanê cureyên petatan ên cuda ku li Tirkiyeyê zêde nayên naskirin tên çandin û wan xwest ku ev berhem ji aliyê girseyên berfirehtir ve werin naskirin.

"Armanca me zêdekirina gihîştinê ye"

Seyîd Genç, di dawiyê de got ku armanca wan ew e ku berhemên Herêma Kurdistanê di qadeke berfirehtir ve werin naskirin û xerîdarên li Tirkiyeyê bi hêsanî û bi mercên guncav bigihîjin berhemên bi kalîte; ew ê di vî warî de xebatên xwe bidomînin.