Ji Wanê ber bi Tekirdagê ve çîroka koçberiyê: Ji 70 malan 7 mal man

RûpelNews - Gundê Qosna Jorîn ê navçeya Elbakê, ji ber pêla koçberiyê ya salên dawî, hatiye ber qonaxa veguherîna bo gundekî vala. Herçend ev gund ku 152 kîlometreyan dûrî navenda bajarê Wanê û 40 kîlometreyan dûrî navenda navçeyê ye berê mala 70 malbatan bû jî, niha ev hejmar daketiye tenê heft malbatan.

Piraniya mezin a kesên ku gund terikandin, li taxa Kızılpınar a navçeya Çerkezkoyê bi cih bûn. Li wir civakeke ji nêzîkî 500 kesî pêk hat, ku ji wan 54 malbatên koçberbûyî pêk tê.

Sedemên koçberiya bi zorê

Gelek sedem li pişt koçberiya ji gund hene. Li gorî şêniyên herêmê, faktorên herî girîng ev in: sepandina sîstema cerdevaniyê ya berê, dijwariya operasyonên leşkerî, û di encamê de girtina zozan û mêrgan li ber bikaranînê. Ji bo gundiyên ku ji bo debara xwe bi giranî pişta xwe didan xwedîkirina ajalan û çandiniyê, girtina van zozanan domandina jiyanê nemumkun kir. Di vê heyamê de gelek malbat neçar man ku gundê xwe terikînin. Her wiha, rawestana bazirganiya sînorî, kûrbûna zehmetiyên aborî û koçkirina nifûsa ciwan ber bi parêzgehên rojava ve ji bo dîtina kar, wekî faktorên sereke yên lezkirina vê koçberiyê têne nîşandan.

Koçberiya zincîreyî: Yek çû, yên din jî li pey wî çûn

Arasteya vê koçberiyê ne tesadufî bû. Ew rastiya ku Çerkezkoy herêmeke pîşesaziyê ye, derfetên kar bi xwe re anîn. Piştî ku çend kesên ewil ên ji gund li wir kar dîtin, malbatên din jî heman rê şopandin. Vê yekê zincîreyeke koçberiyê ji Qosna Jorînyê ber bi Kızılpınarê ve afirand. Têkiliyên xizmatiyê û girêdanên li ser bingeha eslê herêmî yê hevpar di vê pêvajoyê de roleke diyarker lîstin; kesên nû hatin, li cem malbatên ku berê koç kiribûn bi cih bûn, û bi vî awayî koçberî hem di warê kar û hem jî di warê niştecîbûnê de leztir bû.

Ji 19 xwişk û birayan tenê 2 kes li gund man

Îsmaîl Dogan, di axaftina xwe ya ligel Rûpelnewsê de, serpêhatiyên malbata xwe ya ku neçar mabû koç bike, vegot. Dogan, ku endamê malbata Mîr Qasim e, got: "Em 19 xwişk û bira ne. Tenê du kes ji me li gund man. Yên din li bajarên cuda belav bûn; hinek li Kizilpinarê bi cih bûn, yên mayî jî li parêzgehên cuda yên Tirkiyeyê belav bûn. Malbat bi temamî ji hev belav bû."

Dogan bal kişand ser wê yekê ku ev bûyer ne tenê çîrokeke koçberiyê ne – belkî nîşana perçebûna malbatên ku bi nifşan li heman gundî jiyane û ji ber sedemên aborî û civakî ji hev qut bûne – û wiha lê zêde kir: "Êdî em nikarin li dora heman sifreyê bicivin."

Heke pêvajoya aştiyê bi ser bikeve...

Dogan derbarê pêvajoya aştiyê ya di navbera Abdullah Ocalan û dewletê de ya ku berdewam dike, got ku heke pêvajo bi ser bikeve, gelek kes dê bixwazin vegerin gundên xwe.

Dogan bal kişand ser rewşa aborî ya xirab a piraniya kesên ku koç kirine û got: "Rewşa aborî ya piraniya wan kesên ku çûne Tekirdag, Stenbol û bajarên din ne baş e. Kêm kes xwediyê îmkanên aborî yên pêwîst in. Heke pêvajoya aştiyê bi serkeftinê bi dawî bibe, operasyonên leşkerî rawestin û sepana sîstema cerdevaniyê were rakirin, xelk dixwazin vegerin gundên xwe. Lewra, her kes dixwaze li ser axa xwe û li gundê xwe bijî."

Dibistan heye, lê perwerde pêk nayê

Herçend dibistanek li gund hebe jî, ji ber kêmbûna hejmara xwendekaran ti mamoste nayên tayînkirin. Ev rewş rê li ber wê digire ku zarokên wan çend malbatên ku li gund mane, bigihîjin mafê xwe yê perwerdeyê.

Dêûbav diyar dikin ku zarok neçar dimînin her roj ji bo perwerdeya xwe bi kîlometreyan rê bimeşin û biçin navendên din, an jî hin malbat ji ber vê sedemê difikirin ku gund biterikînin. Herçend avahiya dibistanê ji aliyê fîzîkî ve saxlem be jî, bêbandorbûna wê ya di warê xizmetguzariyê de, pêvajoya kêmbûna nifûsa gund zûtir dike.

Bazirganiya sînorî bi dawî bû; çavkaniyeke debarê ji holê rabû

Bi salan, pêkhateya aborî ya gundê Yukarı Darıca li ser çandinî, xwedîkirina heywanan û bazirganiya sînorî ava bûbû. Bazirganiya ku bi taybetî heta sala 2012an li ser sînorê Îranê dihat kirin, ji bo gundiyan çavkaniyeke girîng a dahatê bû.

Tiştên wekî mazot, cixare, çay, şekir, berhemên xwarinê, kelûpelên teknolojîk (wek telefon û komputer) û cil û berg bi taybetî cilên kurdî ji Îranê û bi awayekî nerasterast ji herêma Rojhilat dihatin anîn. Her wiha bazirganiya fêkî û sebzeyan jî dihat kirin.

Lê belê, piştî tundkirina kontrolên sînorî yên piştî sala 2012an, ev bazirganî bi temamî rawestiya. Di encamê de, çavkaniyeke din a girîng a debara gundiyan ji holê rabû.

Niştecîhên herêmê destnîşan dikin ku ev pêvajo ne tenê guhertineke aborî ye, lê rasterast bi polîtîkayên ewlehiyê yên dewletê û rejîma nû ya kontrolê ya li ser sînor ve girêdayî ye. Tê gotin ku girtina sînor, têkiliya aborî ya gund bi cîhana derve re qut kiriye û bi vî awayî koçberiyê leztir kiriye.

Hilberîn hebû; jiyan hebû

Îro jî li gund darên sêv, zerdelû, alû û hêrmûyan, herwiha rezên tirî tên dîtin. Lêbelê, tevî vê potansiyela hilberînê, ji ber koçkirina piraniya nifûsê, çalakiyên çandiniyê bi awayekî berçav kêm bûne.

Rez û baxçeyên ku berê debara malbatan dabîn dikirin, bi piranî hatine piştguhkirin û bêdengî bûye şûngirê hilberînê. Ew çend malbatên ku mane, hewl didin hem axê û hem jî bîranînên paşerojê zindî bihêlin.

Çend malbatên mayî û jiyaneke li paş mayî

Îro li Yukarı Darıcayê tenê heft malbat mane. Gundê ku berê bi mirovan tijî û geş bû, niha bi piranî vala maye; jiyan derbasî herêmên din bûye.

Ev çîrok, ku ji Başkaleyê heta Kızılpınarê dirêj dibe, wekî mînakeke berbiçav a veguherînê derdikeve pêş; veguherînek ku tê de polîtîkayên ewlehiyê, tengbûna aborî û koçberiya bi zorê bi awayekî ku ji hev nayên veqetandin, bi hev ve girêdayî ne.

Ji bo kesên ku koç kirine, mijar ne tenê guhertina cih e; ew tê wateya qutbûna ji wê axa ku lê ji dayik bûne û mezin bûne. Gelek malbat êşa terikandina wê herêma ku bi salan lê jiyane, wekî veqetînekê bi nav dikin ku bi hêviya vegerê ya rojekê hatiye kişandin.