Di pêşnûmaya Çarçove Yasayê ya ku ji 12 xalan pêk tê de kîjan bend hene?

RûpelNews - Pêşnûmeya qanûnê ya bi navê "Pêşnûmeya Qanûnê ya Xurtkirina Hevgirtina Neteweyî û Yekbûna Civakî" û ku ji tevahî 12 xalan pêk tê, tevî bendên cîbicîkirinê, tê plankirin ku di îro (5ê Tebaxê) pêşkêşî Serokatiya Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê (TBMM) were kirin. Armanc ew e ku pêşnûme heta dawiya hefteyê, herî dereng heta 11ê Tebaxê, were pesendkirin.
Piştî civînên xwe, AK Partiyê pêşnûmeqanûn ji bo îmzekirina parlamenteran vekir û naveroka wê ji partiyên opozîsyonê re – ji bilî İYİ Partiyê– agahdar kir. Lêbelê, metna pêşnûmeqanûnê ji nûnerên opozîsyonê re nehat dayîn.

Di nav Koma Parlamenterên AK Partiyê de dê civîneke girtî were lidarxistin

Beriya pêşniyarê, di nav Koma AK Partiyê ya TBMMê de dê civîneke agahdarkirinê ya girtî were lidarxistin. Di civînê de, tê payîn ku Serokê Koma AK Partiyê Abdullah Guler û Cîgirê Serokê Partiyê Efkan Ala pêşkêşiyan ji parlamenteran re bikin.

Tê ragihandin ku, li dû vê daxuyaniyê, pêşnûmeqanûn dê pêşkêşî Serokê Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê were kirin.

Ji bo serlêdanan heyameke şeş mehî tê plankirin.

Kesên ku dixwazin ji bendê derbasbûnê yê di pêşnûmeqanûnê de cih digire sûd werbigirin, dê pêwîst be ku di nav şeş mehan de ji dema ketina qanûnê ya meriyetê, serlêdaneke takekesî pêşkêş bikin. Piştî ku ev heyam bi dawî bibe, dê ti serlêdanên nû neyên qebûlkirin. Dirêjkirina vê heyamê tenê bi rêya yasayeke nû mimkun e.

Serlêdan dê cuda bên nirxandin, ne li gorî pozîsyona kesekî di nav rêxistinê de, lê belê dê li gorî kategoriyên jêrîn bên dabeşkirin: Kesên di bin lêpirsînê de, kesên ku darizandinên wan berdewam in, kesên mehkûmkirî, û kesên ku bi dilxwazî serî li dewletê dane.

PKK dê di bendê qadê de bi awayekî eşkere were navkirin

Yek ji bendên berbiçav ên di pêşnûmaya qanûnê de bendê qadê ye. Hatibû diyarkirin ku, ji bo misogerkirina ku rêxistinên din nekevin nav qada qanûnê, dê li şûna bikaranîna têgihên giştî, hevoka 'PKK, KCK û saziyên pê ve girêdayî, her wiha rêxistinên bi wan ve girêdayî' bi awayekî eşkere were tevlîkirin.

Komîteyeke heşt-endamî dê çavdêriya pêkanînê bike

Li gorî pêşniyarê, dê 'Komîteyeke Nirxandin û Koordînasyonê' ku ji heşt endaman pêk tê û cîgirê serok serokatiya wê dike, were damezrandin da ku çavdêriya pêvajoya pêkanîn û şopandinê bike.

Tê plankirin ku komîte ji Sekreterê Giştî yê Serokatiyê, Serokê Rêxistina Îstixbarata Neteweyî (MIT), û Wezîrên Dadê, Karên Hundir, Parastina Neteweyî, Malbat û Xizmetên Civakî, û Karkirin û Ewlehiya Civakî pêk were.

Komîteyeke Çavdêriyê dê di nav Parlamentoyê de were damezrandin

Pêşnûmeqanûn herwiha damezrandina Komîteyeke Çavdêriyê di bin banê Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê (TBMM) de jî dihewîne. Endamên komîteyê dê ji aliyê Serokê TBMMê ve werin tayînkirin. Tê diyarkirin ku prosedurên xebatê yên komîteyê dê ne girêdayî bendên Rêziknameya Parlamentoyê bin.

Vegera siyasetê bi hin şertan ve girêdayî ye

Pêşnûmeqanûn, bi hin şertan, rê li ber vegera siyasetê ji bo endamên rêxistinan vedike ku sê salan e tevlî tu sûcekî ne bûne. Lêbelê, ev maf dê bixweber neyê dayîn.
Heke Komîteya Nirxandin û Koordînasyonê nêrîneke erênî bide, dê doz ji bo dadgeha têkildar were şandin û rakirina qedexeya siyasî dibe ku bi prosedureke mîna ya 'vekirina mafên hatine sekinandin' were nirxandin.

Ji bo lêpirsînên nû dê biryara komîteyê pêwîst be

Pêşniyar diyar dike ku vekirina lêpirsîneke nû ya ‘terorê’ di heman çarçoveyê de li dijî kesên ku ji qanûnê sûd werdigirin, her weha bi erêkirina komîteyê ve girêdayî ye.
Li gorî vê yekê, piştî ku qanûn bikeve meriyetê, destpêkirina lêpirsîneke nû di heman çarçoveyê de dê tenê bi biryara Komîteya Nirxandin û Koordînasyonê mimkun be.

Sûcên giran hatine derxistin

Pêşnûmeqanûn bendên ji bo efûyeke giştî nagire nav xwe. Li şûna wê, ew rawestandina cezayan û rakirina dozên têkildarî sûcên organîze peyda dike, bi şertê ku hin merc pêk werin.

Sûcên giran ên wekî kuştin û destdirêjiya seksî, her weha kesên ku berî sala 2005an bi cezayê heta hetayê yê giran hatine mehkûmkirin an jî bi sûcên ku cezayê heta hetayê yê giran li pey wan e hatine mehkûmkirin, ji çarçoveya qanûnê hatine derxistin.

Ji bo sûcên sûcê organîze, ji bo cezayên kêmtirî 15 salan rawestandina pênc-salî, û ji bo cezayên 15 salan an zêdetir rawestandina 10-salî tê pêşbînîkirin. Tê pêşbînîkirin ku di dawiya van deman de cezayê were betalkirin, bi şertê ku şertên pêwîst pêk hatibin.