Peymana Koç û Penaberiyê dê çi biguhere?

RûpelNews - Li gorî daxuyaniyeke nivîskî ya Komîsyona Ewropayê, Peymana Koç û Penaberiyê, ku di Gulana 2024an de hatiye pejirandin û bingeha nêzîkatiya nû ya YEyê ya ji bo koçberiyê pêk tîne, dê ji sibe ve li hemû welatên endam bikeve meriyetê.

Peymana ku çarçoveya yekem a berfireh a Yekîtiya Ewropayê ya ji bo koçberî û penaberiyê pêk tîne, li ser prensîbên "parastina bihêztir a sînorên derve, prosedurên penaberiyê yên leztir û bi bandortir û hevgirtin û parvekirina berpirsiyariyê di navbera dewletên endam de" ava bûye.

Di bin pergala nû de, dê hemû koçberên ku bi awayekî nerêkûpêk ji sînorên derve yên YEyê dikevin, ji kontrolên ewlehiyê derbas bibin û dê tomarkirina wan a mecbûrî hebe.

Nirxandina bilez û vegerandin

Ji bo kesên ku wekî ne hewcedarê parastinê, xetereya ewlehiyê, an jî yên ku daxuyaniyên derewîn didin tên nirxandin, dê li herêmên sînorî prosedurên bilez werin sepandin û ev kes dê bi lez werin vegerandin.

Daxwazên penaberiyê dê di nav demên kurttir de werin nirxandin, ji bo serlêdanên xirabkar an dubarekirî rêzikên tundtir dê werin danîn û bi vî rengî dê li nav Yekîtiya Ewropayê pêşî li "liv û tevgerên duyemîn" were girtin.

Li gorî rêzikên nû, standardên hevpar ên derbarê şertên pêşwaziyê de dê li seranserê hemû welatên endam bên sepandin û dê ji penaxwazan re gihîştina zûtir a bazara kar were peydakirin.

Mekanîzmaya hevgirtinê ya nerm

Rêzikname herwiha avakirina mekanîzmayeke hevgirtinê ya mecbûrî lê nerm di navbera welatên endam de jî dihewîne. Li gorî vê yekê, dema ku piştgirî dê ji bo welatên ku bi zexta koçberiyê re rû bi rû ne were dayîn, her welatekî endam dê bikaribe li gorî şert û mercên xwe beşdar bibe.

Daxuyaniya Komîsyonê destnîşan kir ku sîstema nû parêzbendiyan dihewîne ji bo parastina mafên bingehîn, bi taybetî di derbarê kontrolên sînorî û prosedurên penaberiyê de, ku dê ji aliyê mekanîzmayên çavdêriyê yên serbixwe ve bên şopandin.

Çima tê rexnekirin?

Koçberî û penaberî di nav YEyê de berê ji aliyê Peymana Dublinê ve, ku di sala 1990î de li paytexta Îrlandayê hatibû îmzekirin, dihatin birêkûpêkkirin. Li gorî vê peymanê, diviyabû ku penaxwaz li welatê xwe yê yekemîn ê gihîştinê serlêdana penaberiyê bikin; heke ew paşê derbasî welatekî din ê YE bibûna, ew mecbûr bûn ku welatê ku wan di destpêkê de serlêdan lê kiribû agahdar bikin.

Bingehên Peymana Koç û Penaberiyê piştî krîza koçberiyê ya ku YE di sala 2015an de jiyabû hatin danîn, ku di encamê de zêdetirî milyonek kes gihîştin Ewropayê.

Peymana ku ji aliyê Komîsyona Ewropayê ve di sala 2020an de ji bo cîgirtina Rêziknameya Dublinê hatibû pêşniyarkirin, tenê di Gulana 2024an de piştî danûstandinên dirêj hat pejirandin, ku ev yek bi giranî ji ber nakokiyên li ser mekanîzmaya hevgirtinê ya mecbûrî, kûotayên ji nû ve bicihkirinê û parvekirina berpirsiyariyê bû.

Lêbelê, rêzikên nû ji aliyê gelek aliyan ve hatine rexnekirin.

Rêxistinên navneteweyî yên mafên mirovan nîgeran in ku rêgezên nû yên koçberî û penaberiyê yên YEyê dikarin rê li ber berfirehkirina kontrolên sînorî û girtina koçberan di navendên pêşwaziyê de ji bo mehan vekin. Wekî din, balê dikişîne ser wê rîskê ku, di pratîkê de, ji ber peydakirina cudahiyên curbecur ji bo welatên endam di rewşên 'force majeure' de, dibe ku berpirsiyariyên di bin qanûna penaberan û qanûna mafên mirovan a navneteweyî de werin binpêkirin. Tê destnîşankirin ku rêgezên nû gavek in ber bi wê yekê ve ku YE bi rêya peymanên bi welatên sêyemîn re kontrolên sînorî 'li derveyî sînorên xwe' pêk bîne û ji berpirsiyariya Ewropayê ya ji bo parastina penaberan bireve.

'Navendên vegerandinê' li welatên sêyem

Di nav hêmanên Peymana herî zêde tên rexnekirin de 'navendên vegerandinê' hene ku dê li welatên sêyem wekî beşek ji hewldanên ji bo têkoşîna li dijî koçberiya neqanûnî werin damezrandin. Pispor diyar dikin ku dewrkirina prosedurên vegerandinê ji welatên sêyem re xetereyên wekî kêmbûna çavdêriyê û lawazbûna standardên mafên mirovan bi xwe re tîne.

Mekanîzmaya hevgirtinê ya mecbûrî ya peymanê, ku parvekirina penaxwazan di navbera dewletên endam de peyda dike, ji aliyê hin dewletên endam ve rûbirûyê dijberiyê dibe. Ev welat amaje dikin ku ev tedbîr dikare kontrola li ser polîtîkayên koçberiyê yên neteweyî kêm bike, barên darayî yên zêde ferz bike û koçberiya nerêkûpêk teşwîq bike.