Hişyariya şewbê: Rêjeya mirinê gihişt ji sedî 50yê
RûpelNews - Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê (WHO) asta hişyariyê li hember belavbûna bilez a Ebola li Komara Demokratîk a Kongoyê bilind kir. Li Cenevreyê ji rojnamevanan re axivî, Anaïs Legand ji Yekîneya Patogenên bi Encamên Giran a WHOyê diyar kir ku, li gorî nirxandinên nû yên li ser bûyerên piştrastkirî, rêjeya mirinê niha di navbera ji sedî 30 û 50yê de ye.
Legand, rewş wekî "pir mezin" bi nav kir û tekez kir ku ji her deh kesên ku bi vîrusê vegirtî ne, pênc ji wan di bin rîska windakirina jiyana xwe de ne. Ji dema ku derketin bi awayekî fermî hate ragihandin, zêdetirî hezar bûyerên gumanbar û piştrastkirî hatine tomarkirin, di heman demê de hejmara mirinên piştrastkirî bi lez zêde dibe. Berpirsên WHOyê destnîşan kirin ku hejmara rastîn dikare pir zêdetir be ji ber ku vîrus demekê bêyî ku were dîtin belav bûye.
Nakokî astengiyê li pêşiya çareseriya pizîşkî çêdikin
Rêveberê Giştî yê WHOyê Tedros Adhanom Ghebreyesus, ku ji bo piştgiriyê serdana navenda şewbê kiribû, diyar kir ku her çend mimkun e ku belavbûna vîrusê were sekinandin jî, nakokiyên navxweyî û koçberbûna girseyî li herêmê hewldanên alîkariyê felc dikin.
Civîna şewbê li parêzgeha Ituri ya li bakur-rojhilat, herêmeke pevçûnê ji bo komên çekdar ji ber kanên xwe yên dewlemend ên mîneralan, gihîştina tîmên tenduristiyê bo herêmê zehmet dike. Ghebreyesus, ku rasterast xîtabî hemû aliyên şerker ên li herêmê kir, banga agirbesteke mirovî ya lezgîn kir da ku rê li ber mirina mirovên bêguneh ji nexweşiyeke ku dikare were pêşîlêgirtin, were girtin.
Nîqaşên li ser girtina sînoran
Piştî belavbûna nexweşiyê li welatên cîran, Ugandayê biryar da ku ji bo pêşî li belavbûna vîrusê bigire, sînorê xwe yê bi Komara Demokratîk a Kongoyê re tavilê bigire. Lêbelê, WHOyê hişyarî da ku qedexeyên gerê û girtina sînoran ên bi vî rengî dê derbasbûnên neqanûnî zêde bikin û ev yek dê şopandin û kontrolkirina nexweşiyê hê dijwartir bike.
Di vê navberê de, li Kenyayê, Dadgeha Bilind ji ber mafên destûrî û binesaziya tenduristiyê ya nebes, peymaneke bi hikûmeta Amerîkayê re ya ji bo avakirina navendeke karantînayê li Kenyayê ji bo welatiyên Amerîkî yên vegirtî an jî yên ku rûbirûyê vîrusê bûne, bi awayekî demkî rawestand. Lêbelê, rêveberiya Amerîkayê ji bo ku pêşî li belavbûna nexweşiyê li ser axa xwe bigire, şandina bi milyonan dolar alîkarî û personelên tenduristiyê bo herêmê didomîne.
Hêj dermanekî pejirandî nîne
Niha li dijî şêniya "Bundibugyo" ya ku berpirsiyarê vê belavbûna niha ye, tu derman an vaksîneke bi awayekî fermî nehatiye pejirandin. Lêbelê, komîteyên şêwirmendiyê yên WHOyê pêşniyar kirine ku ceribandinên klînîkî yên ji bo vaksîn û dermanan demildest werin destpêkirin.
Ajansa tenduristiyê ya Yekîtiya Afrîkayê jî pêşbînî dike ku vaksînek heta dawiya salê amade bibe. Her ku rêxistinên alîkariyê yên navneteweyî li dijî vîrusa Ebola, ku di pêncî salên borî de li Afrîkayê bûye sedema mirina zêdetirî 15 hezar kesan, tevlihev dibin, hewldan berdewam dikin ji bo gihandina tonên kelûpelên bijîjkî û alîkariya mirovî ji herêmê re.